AI-generated / Zan TV در حالی‌که جهان 28 سپتامبر را به‌عنوان «روز جهانی دسترسی به اطلاعات» گرامی می‌دارد، در افغانستان نه‌تنها از دسترسی به اطلاعات خبری نیست، بلکه صدای رسانه‌ها در زیر چکمه‌های سانسور و فشار نظام طالبانی به خاموشی کشیده شده است. خبرنگاران، تحلیل‌گران و فعالان رسانه‌ای کشور در گفت‌وگو با «زن‌نیوز» از وضعیت «مرگبار» آزادی بیان سخن می‌گویند. به باور آنان، آن‌چه امروز در افغانستان جریان دارد، نه‌تنها نقض آشکار حقوق خبرنگاران است، بلکه فروپاشی کامل نهادهای خبری مستقل به‌حساب می‌آید. هشام، خبرنگار محلی در ولایت بلخ، به زن‌نیوز می‌گوید: «دسترسی به اطلاعات دیگر یک رؤیاست. وقتی ما سؤال می‌پرسیم، نه‌تنها پاسخ نمی‌دهند، بلکه تهدید می‌شویم. طالبان عملاً خبرنگار را دشمن خود می‌پندارند.» او از موارد متعددی سخن می‌گوید که در آن طالبان نه‌تنها از ارائهٔ اطلاعات خودداری کرده‌اند، بلکه خبرنگاران را به جرم «طرح سؤال» بازداشت یا تهدید کرده‌اند. حبیبه شمس، خبرنگار ساکن کابل، با صدایی گرفته و پر از ناامیدی می‌گوید: «رسانه‌ها امروز یا تعطیل شده‌اند، یا سکوت اختیار کرده‌اند، یا به تریبون تبلیغاتی طالبان بدل شده‌اند. ما از طالبان فقط یک خواست داریم: بگذارید حقیقت گفته شود.» او می‌افزاید که حتی منابع غیررسمی نیز از صحبت با رسانه‌ها واهمه دارند. هراس از تعقیب، بازداشت و حتی شکنجه، همه را به سکوت واداشته است. نیاز محمد فرید، کارشناس رسانه‌ای، این وضعیت را «ویرانی مطلق نظام اطلاع‌رسانی» در کشور توصیف می‌کند. او می‌گوید: «امروز یا رسانه‌ای وجود ندارد، یا اگر هست، صرفاً یک ابزار تبلیغاتی برای طالبان شده است. خبرنگاران یا فرار کرده‌اند، یا خاموش شده‌اند، یا در زندان‌اند.» او هشدار می‌دهد که اگر جامعهٔ جهانی نسبت به این روند بی‌تفاوت بماند، افغانستان به‌زودی به یکی از بزرگ‌ترین سیاه‌چاله‌های اطلاع‌رسانی در جهان بدل خواهد شد. در حالی‌که مادهٔ 19 اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر، حق جست‌وجو، دریافت و انتقال اطلاعات را برای همه تضمین می‌کند، در افغانستانِ امروز این ماده چیزی جز یک صفحهٔ پاره از کتاب تاریخ نیست. طالبان نه‌تنها شفافیت را برنمی‌تابند، بلکه حقیقت را دشمن خود می‌دانند. در روز جهانی دسترسی به اطلاعات، این پرسش تلخ‌تر از همیشه در ذهن خبرنگاران افغان می‌چرخد: «وقتی ما را سانسور می‌کنند، تهدید می‌کنند، می‌کشند و دنیا فقط تماشا می‌کند، آیا واقعاً آزادی بیان جهانی است یا امتیازی برای کشورهای غربی؟» امروز، روزی‌ست که باید صدای خاموش‌شدهه‌ی خبرنگاران افغان را شنید. اگر جهان این سکوت را نادیده بگیرد، نه‌تنها رسانه‌ها از بین خواهند رفت، بلکه حقیقت نیز به فراموشی سپرده خواهد شد.

Photo: Social Media دادگاه عالی طالبان اعلام کرده است که امروز پنج‌شنبه (دوم اسد) یک زن را به اتهام «ارتباط نامشروع» در محضر عام در ولایت بلخ شلاق زده است. بر اساس خبرنامه‌ی این دادگاه، این زن به 39 ضربه شلاق محکوم شده بود و حکم وی در صحن محکمه ابتدایی شهری بلخ و در حضور قضات، مأموران امر به معروف و نیروهای امنیتی طالبان اجرا شده است. در همین حال، دادگاه عالی طالبان روز گذشته، چهارشنبه (اول اسد) نیز از اجرای حکم شلاق بر چهار تن، از جمله یک زن، در ولسوالی قوش‌تپه‌ی ولایت جوزجان خبر داده بود. به‌گفته‌ی این دادگاه، این افراد به اتهام «روابط نامشروع» هرکدام به 25 ضربه شلاق محکوم شده بودند. این در حالی است که طالبان پیش از این، نیز یک زن و یک مرد را در ولایت تخار شلاق زده‌اند. همچنین، چند روز پیش، 11 تن، از جمله پنج زن، را در ولایت سرپل به همین اتهام در محضر عام مجازات کرده‌اند. گفتنی است که طالبان پس از بازگشت به قدرت در سال 2021، بارها متهمان را در ملاءعام مجازات کرده‌اند. پیش از این، دست‌کم ده نفر در حضور صدها تماشاگر توسط این گروه اعدام شده‌اند. نهادهای بین‌المللی حقوق بشری، این‌گونه مجازات‌های بدنی و اعدام‌های علنی را ناقض کرامت انسانی و مغایر با قوانین بین‌المللی می‌دانند و خواهان توقف فوری آن ‌اند.

Photo: Voice of America News / Public Domain چهار سال از سقوط جمهوریت و بازگشت طالبان می‌گذرد؛ چهار سالی که هر روز آن، یادآور فریب، جهل و خشونت است. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی گروه طالبان، در تازه‌ترین گفت‌وگوی خود با اسکای‌نیوز مدعی شده است که این گروه با «مشکل مشروعیت» روبه‌رو نیست و کشورهای بسیاری به‌صورت «غیرعلنی» آن‌ها را به‌رسمیت شناخته‌اند. اما واقعیت این است که طالبان نه مشروعیت دارند، نه شایستگی حکومت. هیچ کشوری جز روسیه تا امروز این رژیم زن‌ستیز و ناقض حقوق بشر را به رسمیت نشناخته است. جامعه جهانی هنوز هم طالبان را گروهی واپس‌گرا می‌داند که از گفت‌وگو با جهان تنها به‌اندازه‌ی تداوم قدرت خود بهره می‌گیرند. دروغ مشروعیت طالبان در پی آن‌اند تا با نمایش‌های سیاسی و واژه‌های فریبنده، چهره‌ خود را در برابر جهان ترمیم کنند؛ اما مشروعیت را نمی‌توان با پنهان‌کاری خرید. مشروعیت زمانی معنا دارد که دختران بتوانند درس بخوانند، رسانه‌ها آزاد باشند و مردم بدون ترس سخن بگویند؛ نه زمانی که کابل در تاریکی و سکوت فرو می‌رود. خاموشی اینترنت؛ خفگی آگاهی قطع 48 ساعته‌ اینترنت در سراسر افغانستان، که موجب تعطیلی بانک‌ها و فلج‌شدن زندگی روزمره مردم شد، نه یک «اختلال فنی»، بلکه یک اقدام عامدانه برای خاموش‌کردن صدای مردم بود. طالبان از آگاهی می‌ترسند. از آن‌که مردم ببینند، بخوانند، و بفهمند. از زنانی که آموزش آنلاین را آخرین امید خود می‌دانند، تا خبرنگارانی که در تبعید می‌کوشند صدای بی‌صداها باشند. درهای بسته‌ مکتب‌ها؛ دروغِ «فرهنگ افغانی» سخنگوی طالبان گفته است: «در مورد بازگشت دختران به مکتب هیچ وعده‌ای نمی‌توانم بدهم.» این جمله، خلاصه‌ تمام سیاست‌های طالبان است: بی‌تعهدی، تبعیض و تحقیر. چهار سال است که میلیون‌ها دختر پشت درهای بسته مانده‌اند، و طالبان هنوز می‌گویند «در حال بررسی» هستند. حقیقت این است که آن‌ها از دانش می‌ترسند، چون می‌دانند دانایی بزرگ‌ترین دشمن جهل است. ممنوعیت آموزش صحی؛ حمله به جان زنان طالبان آموزش زنان در رشته‌های پزشکی و پرستاری را نیز ممنوع کرده‌اند. در کشوری که زنان در زایمان جان می‌دهند، طالبان مدعی‌اند «به اندازه کافی داکتر زن داریم». این نه فقط نشانه‌ بی‌سوادی، بلکه سندی از بی‌رحمی است. آن‌ها حتی حق حیات را نیز از زنان سلب می‌کنند. در نتیجه امارت تاریکی طالبان با نام دین، بزرگ‌ترین جنایت علیه انسانیت را مرتکب می‌شوند. آن‌ها اسلام را به چماق سیاسی بدل کرده‌اند و افغانستان را به زندان خاموشی کشانده‌اند. اما هیچ نظامی بر پایه جهل، دروغ و سرکوب پایدار نمانده است. روزی خواهد آمد که صدای دختران، دوباره در صنف‌های مکتب طنین‌ انداز شود و تاریخ، طالبان را نه به عنوان حکومت، بلکه به عنوان فاجعه‌ای دینی و انسانی به یاد خواهد آورد. نویسنده : تمیم عطایی

Photo: Mohammad Barno / Avash Media, CC BY 4.0 وزارت امور مهاجران و عودت‌کنندگان طالبان اعلام کرده است که تنها در سه ماه گذشته، نزدیک به 1.8 میلیون مهاجر افغان به‌گونه اجباری از ایران به کشور بازگردانده شده‌اند. این آمار روز چهارشنبه (8 اسد) توسط عبدالرحمان راشد، معاون امور مسلکی این وزارت، در یک نشست خبری اعلام شد. به‌گفته وی، در جریان یک سال اخیر، 184 هزار مهاجر از پاکستان و بیش از 5 هزار نفر از ترکیه نیز به‌صورت اجباری به افغانستان بازگردانده شده‌اند. این مقام طالبان ادعا کرده که تمام بازگشت‌کنندگان ثبت شده و نیازهای اولیه آنان تأمین گردیده است. او همچنین گفته که براساس فرمان رهبر طالبان، 38 شهرک در 29 ولایت برای مهاجران بازگشت‌داده‌شده ایجاد شده است. با این حال، مشاهدات میدانی و گزارش‌های نهادهای مستقل، تصویری متفاوت ارائه می‌دهند؛ زنانی که با کودکان‌شان در بیابان‌های مرزی رها شده‌اند و خانواده‌هایی که ناچارند در خیمه‌های موقت، خانه‌های گِلی ویران یا مساجد پناه بگیرند. روند اخراج مهاجران از ایران همچنان ادامه دارد. مقامات ایرانی اعلام کرده‌اند که تاکنون بیش از یک میلیون مهاجر افغان را اخراج کرده‌اند و تأکید دارند که همه مهاجران بدون مدرک باید کشور را ترک کنند. تخمین‌ها درباره شمار مهاجران بدون مدرک افغان در ایران بین دو تا چهار میلیون نفر متغیر است. در پاکستان نیز، وضعیت بحرانی‌ست. کارت‌های اقامت بیش از یک میلیون مهاجر افغان منقضی شده و دولت پاکستان هنوز تصمیم نهایی درباره تمدید آن‌ها نگرفته است. این تعلیق و بلاتکلیفی، میلیون‌ها زن و کودک افغان را در آستانه اخراج اجباری و بی‌سرنوشتی قرار داده است.

Illustrative photo: Nikita Kotrelev / Pexels سازمان حمایت از رسانه‌های افغانستان (امسو) در آستانه چهارمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت اعلام کرده است که طی این مدت 539 مورد خشونت علیه خبرنگاران افغان ثبت شده است. این نهاد روز چهارشنبه (22 اسد) گزارش داد که موارد ثبت‌شده شامل حملات فیزیکی، لت‌وکوب، بازداشت و تهدید بوده و در حال حاضر 10 خبرنگار در زندان‌های طالبان به‌سر می‌برند. براساس آمار امسو، از میان قربانیان خشونت، 487 مرد و 52 زن خبرنگار بوده‌اند که خشونت طالبان را تجربه کرده‌اند. امسو هشدار داده است که آزادی رسانه و فعالیت خبرنگاران در افغانستان با تهدیدی بی‌سابقه روبه‌رو شده است. در این گزارش آمده است که ده‌ها رسانه فعالیت خود را متوقف کرده‌اند، دسترسی به اطلاعات به‌شدت محدود شده و نهادهای حامی رسانه‌ها تحت فشار قرار گرفته‌اند.

Image: AI-generated illustration / Zan TV محدودیت‌های طالبان بر پوشش زنان در ولایت هرات، این ولایت را برای هزاران زن و دختر به فضایی آکنده از ترس، کنترل و تحقیر بدل کرده است. ایست‌های بازرسی طالبان در چهارراه‌ها و مسیرهای اصلی، نه‌تنها رفت‌وآمد زنان را محدود کرده، بلکه آرامش روانی آنان را به‌گونه‌ای بی‌سابقه مختل کرده است. زنان می‌گویند پیش از آن‌که از خانه بیرون شوند، بارها به آینه نگاه می‌کنند؛ نه از سر آراستگی، بلکه از ترس این‌که رنگ لباس، قد مانتو یا نوع پوشش‌شان بهانه‌ای برای بازداشت، تحقیر یا تماس با خانواده‌های‌شان شود. عاطفه، دختر 19 ساله، می‌گوید ترس هر روز پیش از او از خانه بیرون می‌شود. او که در یک کارگاه خیاطی کار می‌کند، به زن‌نیوز می‌گوید: «قسم می‌خورم هر صبح که دروازه خانه را باز می‌کنم، زانوهایم می‌لرزد. احساس می‌کنم هر طالبی که در سرک ایستاده، دنبال بهانه است تا ما را بازداشت کنند. فقط فکر می‌کنم اگر مرا ببرند، اگر مثل دخترهای دیگر بازداشت شوم، حیثیت من و خانواده‌ام چه می‌شود؟ این ترس بدتر از زندان است.» او می‌گوید طالبان حتی به لباس زنانی که برای تأمین نان شب‌شان کار می‌کنند نیز رحم نمی‌کنند: «ما مجبوریم کار کنیم، مجبور! اما طالبان موترها را متوقف می‌کنند، تاکسی‌ها را تلاشی می‌کنند و به لباس زنان خیره می‌شوند. اگر مانتو باشد، انگار جرم بزرگی مرتکب شده‌ایم. هیچ‌کس نمی‌پرسد ما با چی زنده بمانیم.» این ترس تنها به دختران جوان محدود نیست. صفورا، بیوه‌زنی که مادر سه فرزند است، می‌گوید هر بار که برای کارگری از خانه بیرون می‌شود، با خودش وداع می‌کند؛ وداعی که با اضطراب و ناامیدی همراه است. او می‌گوید: «اکنون بیرون رفتن برای من عذاب است. یک روز نگرانم که مبادا لباس‌ام کوتاه باشد، روز دیگر فکر می‌کنم رنگش مورد پسند طالبان نباشد. شب‌ها خواب ندارم. ماه‌ها کار می‌کنم، دو هزار افغانی درمی‌آورم، اما مجبور می‌شوم همان پول را خرج کودکانم کنم. از کجا هزینه لباس خود را پیدا کنم که طالبان خوش‌شان بیاید؟ نمی‌دانم شکم فرزندانم را سیر کنم یا خودم را از بازداشت طالبان نجات بدهم.» کریمه، نرس یک کلینیک در هرات، نیز می‌گوید ترس از طالبان حتی بر فضای درمان تأثیر گذاشته است. او می‌گوید: «من هر روز با ترس از خانه بیرون می‌شوم. وقتی به سرک می‌رسم، فقط دعا می‌کنم طالبان موتر ما را متوقف نکنند. طالبان دختران زیادی را فقط به دلیل مانتو بازداشت کرده‌اند. با پدران‌شان تماس گرفتند و آنان را شرمنده ساختند.» او در ادامه می‌افزاید: «دختر خاله‌ام یک روز تنها به شفاخانه رفت. سر چوک، طالبان او را از موتر پایین کردند و ساعت‌ها نگه داشتند تا پدرش آمد. وقتی آزاد شد، دیگر آن دختر سابق نبود. از آن روز به بعد، حتی جرأت بیرون رفتن ندارد.» فعالان حقوق زن می‌گویند آنچه در هرات جریان دارد، صرفاً «کنترل پوشش» نیست، بلکه نوعی خشونت سیستماتیک و ایجاد ترس جمعی علیه زنان است. این وضعیت به‌تدریج آنان را از کار، اجتماع و زندگی عادی حذف می‌کند. در حالی که طالبان این سیاست‌ها را «اجرای شریعت» می‌خوانند، زنان می‌گویند این محدودیت‌ها باعث اضطراب مزمن، فروپاشی روانی و احساس ناامنی دائمی شده است. به باور آنان، بدن و پوشش زنان به ابزار نمایش قدرت طالبان تبدیل شده است.

Archive photo: Master Sgt. Tracy L. DeMarco سازمان ملل می‌گوید حدود 3.7 میلیون کودک در افغانستان با نوع خطرناک سوءتغذیه موسوم به «لاغری حاد» روبه‌رو هستند و نزدیک به یک میلیون تن آنان به شدیدترین و تهدیدکننده‌ترین نوع این وضعیت مبتلا شده‌اند. براساس گزارشی که سازمان ملل روز سه‌شنبه (25 آگست) منتشر کرده، یونیسف گفته است کودکان زیر دو سال 83 درصد موارد سوءتغذیه حاد شدید را تشکیل می‌دهند. این نهاد هشدار داده است که شفاخانه‌ها در بخش‌هایی از جنوب افغانستان با افزایش شمار کودکان مبتلا به سوءتغذیه شدید روبه‌رو شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که برای هر تخت، سه تا چهار کودک نیازمند درمان وجود دارد. شمار کودکانی که به‌دلیل سوءتغذیه حاد شدید همراه با عوارض صحی در شفاخانه‌ها بستری شده‌اند، نسبت به سال گذشته یک‌سوم افزایش یافته است. این رقم از 6 هزار مورد در جولای 2025 به 8 هزار مورد در جولای 2026 رسیده است. سازمان ملل، خشکسالی‌های پی‌هم، بارندگی‌های شدید و سیلاب‌ها، بی‌ثباتی منطقه‌ای و فشار ناشی از بازگشت بیش از شش میلیون نفر به افغانستان از سال 2023 را از عوامل تشدید این بحران دانسته است. یونیسف می‌گوید بسیاری از خانواده‌ها دیگر توان تهیه غذای کافی و مغذی برای کودکان خود را ندارند و وعده‌های غذایی کوچک‌تر، کمتر و از نظر مواد غذایی محدودتر شده است. این نهاد در گزارشی تازه گفته است نخستین غذای برخی کودکان در شش‌ماهگی ممکن است تنها نان با چای یا ماست رقیق‌شده باشد. کاهش کمک‌های بشردوستانه نیز روند درمان کودکان را با مشکل بیشتری روبه‌رو کرده است. براساس گزارش، بیش از 100 مرکز درمان کودکان مبتلا به لاغری شدید در سال جاری نسبت به سال 2025 بسته شده‌اند. برنامه تغذیه یونیسف در افغانستان تاکنون تنها 22 درصد از 180 میلیون دالری را که برای فعالیت‌هایش در سال جاری نیاز دارد، دریافت کرده است. تاج‌الدین اویواله، نماینده یونیسف در افغانستان، گفته است نباید منتظر ماند تا یک کودک به مرحله‌ای برسد که «به‌شدت لاغر و در بستر شفاخانه» باشد. او تأکید کرده است که مداخله زودهنگام هم جان کودکان را نجات می‌دهد و هم هزینه کمتری نسبت به درمان سوءتغذیه شدید دارد. بحران سوءتغذیه در حالی عمیق‌تر می‌شود که خانواده‌های افغان با فقر، بازگشت اجباری، کاهش کمک‌های بشردوستانه و دسترسی محدود به خدمات صحی روبه‌رو هستند؛ شرایطی که کودکان را بیش از همه در معرض خطر قرار داده است.

AI-generated illustration / Zan TV سازمان حمایت از رسانه‌های افغانستان (AMSO) می‌گوید پنج سال حاکمیت طالبان، فضای رسانه‌ای افغانستان را به‌شدت محدود کرده و بیش از 80 درصد خبرنگاران زن از فعالیت رسمی رسانه‌ای کنار رفته‌اند. این نهاد می‌گوید فشار امنیتی، سانسور، محدودیت بر تصویربرداری و مداخله مستقیم طالبان در کار تحریریه‌ها، استقلال رسانه‌ها و حق مردم برای دسترسی به اطلاعات را با خطر جدی روبه‌رو کرده است. براساس گزارش امسو که چهارشنبه (21 اسد) منتشر شد، افغانستان پیش از بازگشت طالبان در رتبه 122 شاخص جهانی آزادی مطبوعات قرار داشت، اما اکنون به رتبه 178 سقوط کرده است. این سازمان کاهش 56 رتبه‌ای افغانستان را نشانه وخامت جدی آزادی رسانه‌ها و گسترش محدودیت‌ها بر خبرنگاران دانسته است. گزارش می‌گوید پس از بازگشت طالبان، بین 40 تا 50 درصد رسانه‌های چاپی، صوتی و تصویری افغانستان به‌طور کامل یا موقت تعطیل شده‌اند. در نتیجه، صدها خبرنگار و کارمند رسانه‌ای کار خود را از دست داده و شمار زیادی مجبور به ترک افغانستان شده‌اند. امسو با استناد به آمار گزارشگران بدون مرز نوشته است که از میان یک‌هزار و 467 خبرنگاری که بین سال‌های 2021 تا 2025 پس از ترک کشورهای‌شان از برنامه‌های حمایتی این سازمان استفاده کرده‌اند، 677 نفر خبرنگار افغان بوده‌اند. این رقم 46 درصد تمام خبرنگاران مورد حمایت این برنامه را تشکیل می‌دهد. گزارشگران بدون مرز افغانستان را «مرکز جهانی تبعید اجباری خبرنگاران» توصیف کرده است. وضعیت زنان خبرنگار یکی از جدی‌ترین بخش‌های گزارش است. امسو می‌گوید دستورها و محدودیت‌های طالبان، حضور زنان در رسانه‌ها را به‌شدت کاهش داده و بیش از 80 درصد خبرنگاران زن از فعالیت رسمی رسانه‌ای خارج شده‌اند. زنان اندکی که هنوز در شماری از رسانه‌ها کار می‌کنند نیز با مقررات سخت‌گیرانه درباره پوشش و شرایط کاری روبه‌رو هستند. به گفته این سازمان، حذف گسترده زنان از رسانه‌ها تنها به از دست‌رفتن فرصت کاری آنان محدود نمی‌شود؛ بلکه بر نوع و کیفیت پوشش موضوعات مربوط به زنان نیز اثر گذاشته و باعث شده است بخش بزرگی از تجربه‌ها و مشکلات زنان افغانستان کمتر در رسانه‌ها بازتاب یابد. گزارش همچنین از فشارهای استخباراتی طالبان بر خبرنگاران خبر داده است. براساس یافته‌های امسو، در کابل، ننگرهار و شماری دیگر از ولایت‌ها از خبرنگاران و مسئولان رسانه‌ها خواسته شده است حمایت خود از نظام طالبان را آشکارا اعلام کنند. در برخی موارد نیز از افراد خواسته شده خبرنگارانی را که با رسانه‌های مستقل یا رسانه‌های مستقر در خارج از افغانستان همکاری دارند، شناسایی و معرفی کنند. امسو می‌گوید محدودیت‌های طالبان دیگر تنها خبرهای سیاسی و امنیتی را هدف قرار نمی‌دهد. در برخی ولایت‌ها، خبرنگاران از نشر شکایت‌های مردم، گزارش تلفات حوادث، مشکلات اجتماعی و حتی تصویربرداری در برنامه‌های عمومی منع شده‌اند. در مواردی نیز خبرنگاران به‌دلیل عکس‌برداری توقیف شده یا با تهدید بازداشت روبه‌رو شده‌اند. این سازمان همچنین گزارش داده است که در قندهار، خوست، لوگر و پکتیا از رسانه‌ها خواسته شده پوشش سالگرد بازگشت طالبان به قدرت را در اولویت قرار دهند. امسو هشدار داده است که چنین فشارهایی استقلال تحریریه‌ها را از بین می‌برد و رسانه‌ها را به ابزار انتشار روایت رسمی طالبان تبدیل می‌کند. براساس این گزارش، در ننگرهار دوربین‌های خبرنگاران در یک نشست امر به معروف گرفته شده و تنها اجازه ضبط صدا به آنان داده شده است. در هلمند نیز خبرنگاران به‌دلیل عکس‌برداری در یک برنامه مرتبط با شیردهی مادران حدود نیم ساعت توقیف شده‌اند. در نورستان نیز خبرنگاران در مناطق آسیب‌دیده از سیلاب زیر نظارت شدید قرار گرفته و از آنان خواسته شده تنها درباره فعالیت‌های طالبان گزارش تهیه کنند. امسو در پایان هشدار داده است که فشار بر رسانه‌ها در افغانستان به یک روند گسترده و ساختاری تبدیل شده و تنها به سانسور مستقیم خبر محدود نیست. این نهاد می‌گوید ادامه این وضعیت، بقای رسانه‌های مستقل، حضور زنان در رسانه‌ها، امنیت خبرنگاران و حق مردم برای دسترسی به اطلاعات آزاد را با خطر جدی روبه‌رو می‌کند.

Archive photo: Sgt. Lia Adkins / U.S. Marines, Public Domain هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) می‌گوید محدودیت‌های شدید طالبان بر زنان و دختران، پیامدهای عمیق اجتماعی و اقتصادی داشته و به یکی از موانع اصلی گسترش تعامل و سرمایه‌گذاری بین‌المللی در افغانستان تبدیل شده است. این نهاد تأکید کرده است که صلح و رفاه پایدار بدون مشارکت کامل زنان در آموزش، کار و زندگی عمومی ممکن نیست. یوناما در بیانیه‌ای به مناسبت پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت گفته است که با وجود کاهش درگیری‌های مسلحانه در افغانستان، محدودیت‌های روزافزون بر زنان و دختران همچنان مانع بازسازی و پیشرفت این کشور شده است. جورجیت گانیون، معاون نماینده ویژه سازمان ملل متحد و سرپرست یوناما، گفته است که «صلح و رفاه پایدار تنها با نبود منازعه تحقق نمی‌یابد» و آینده افغانستان به جامعه‌ای وابسته است که در آن حقوق و ظرفیت‌های همه شهروندان رعایت شود و نهادها مسئول و پاسخگو باشند. او از طالبان خواسته است محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان و دختران را بردارند تا آنان بتوانند در آموزش، کار و زندگی عمومی مشارکت کامل داشته باشند و حقوق و آزادی‌های اساسی‌شان حفظ شود. براساس بیانیه یوناما، محدودیت‌های طالبان علیه زنان و دختران تنها بر زندگی آنان تأثیر نگذاشته، بلکه پیامدهای فوری و درازمدت اجتماعی و اقتصادی برای کل افغانستان ایجاد کرده است. این نهاد گفته است ادامه این محدودیت‌ها فرصت افغانستان برای جلب حمایت، همکاری و سرمایه‌گذاری بین‌المللی را نیز کاهش داده است. یوناما همچنین محدودیت بر فضای مدنی و آزادی بیان و محدودیت‌های اعمال‌شده بر کارمندان زن سازمان‌های بشردوستانه و سازمان ملل را از عواملی دانسته است که دسترسی افغانستان به حمایت و همکاری‌های بین‌المللی را محدود می‌کند. این نهاد گفته است که از سال 2021 تاکنون، سازمان ملل متحد با ارائه کمک‌های بشردوستانه، خدمات اساسی و فعالیت در زمینه‌های سیاسی و حقوق بشری به حمایت از مردم افغانستان ادامه داده است. یوناما در عین حال از جامعه جهانی خواسته است تعامل خود با افغانستان را به‌گونه اصول‌محور و عملی ادامه دهد؛ تعاملی که به گفته این نهاد باید از خواسته‌های مردم افغانستان حمایت کند و زمینه ادغام دوباره این کشور در جامعه جهانی را فراهم سازد. این بیانیه در حالی منتشر می‌شود که پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، زنان و دختران افغانستان همچنان با محدودیت‌های گسترده بر آموزش، کار و حضور در زندگی عمومی روبه‌رو هستند. یوناما تأکید کرده است که برداشتن این محدودیت‌ها نه‌تنها برای حقوق زنان، بلکه برای ثبات، توسعه و آینده اقتصادی افغانستان نیز ضروری است.

Illustrative photo: Nikita Kotrelev / Pexels گزارشگران بدون مرز (RSF) می‌گوید طالبان در پنج سال گذشته افغانستان را به‌گونه‌ای روش‌مند به «زندان اطلاعات» تبدیل کرده‌اند؛ جایی که با هر دستور تازه، فضای فعالیت خبرنگاران و رسانه‌های مستقل تنگ‌تر می‌شود. این سازمان روز دوشنبه (19 اسد) در گزارشی به مناسبت پنج سالگی بازگشت طالبان به قدرت گفته است که این گروه از آگست 2021 تاکنون بیش از 20 دستور سراسری و شمار زیادی فرمان محلی برای محدودکردن آزادی رسانه‌ها صادر کرده است. ممنوعیت انتقاد از طالبان، حذف گسترده زنان خبرنگار، خاموش‌کردن بحث‌های سیاسی و ممنوعیت نشر تصاویر موجودات زنده، از جمله محدودیت‌هایی است که RSF به آن‌ها اشاره کرده است. سلیا مرسیه، مسئول بخش آسیای جنوبی گزارشگران بدون مرز، گفته است که طالبان طی پنج سال «افغانستان را به زندان اطلاعات تبدیل کرده‌اند» و ممنوعیت انتقاد اکنون در قوانین این گروه نیز جای گرفته است. به گفته او، زنان خبرنگار تقریباً از فضای رسانه‌ای حذف شده‌اند، بحث‌های مستقل خاموش شده و صداهای منتقد تحت پیگرد قرار دارند. گزارشگران بدون مرز می‌گوید تصویب «قانون اصول محاکمات جزایی» در جنوری 2026، ابزار حقوقی تازه‌ای برای سرکوب صداهای منتقد در اختیار طالبان قرار داده است. این قانون به‌طور مستقیم از رسانه‌ها نام نمی‌برد، اما هیچ مصونیت یا حمایتی نیز برای خبرنگاران در نظر نگرفته است. براساس این گزارش، ماده 23 این قانون برای توهین به مقام‌های طالبان 20 ضربه شلاق و شش ماه زندان و ماده 19 برای توهین به رهبر طالبان 39 ضربه شلاق و یک سال زندان در نظر گرفته است. ماده 24 نیز افراد را ملزم می‌کند تماس با مخالفان حکومت طالبان را به مقام‌ها گزارش دهند. گزارشگران بدون مرز هشدار داده است که استفاده از مفاهیم مبهمی چون «بغاوت»، «براندازی» و «بدعت»، همراه با مجازات‌های سنگین، زمینه را برای استفاده از این قانون علیه خبرنگاران و صداهای منتقد فراهم می‌کند. به گفته گزارشگران بدون مرز، محدودیت‌ها بر رسانه‌ها از نخستین هفته‌های بازگشت طالبان آغاز شد. این گروه در سپتامبر 2021 «11 اصل خبرنگاری» را وضع کرد که رسانه‌ها را از نشر مطالب مغایر با برداشت طالبان از اسلام منع و آنان را ملزم می‌کرد گزارش‌های تفصیلی را با مرکز رسانه‌های حکومت هماهنگ کنند. طالبان سپس رسانه‌ها را مجبور کردند حکومت این گروه را تنها «امارت اسلامی افغانستان» بنامند و از دعوت تحلیلگران منتقد طالبان به برنامه‌های تلویزیونی خودداری کنند. در نوامبر 2021، طالبان برای زنان مجری تلویزیون محدودیت پوشش وضع کردند و آنان را ملزم ساختند هنگام حضور در تلویزیون صورت خود را به‌جز چشم‌ها بپوشانند. در مارچ 2022 نیز بازپخش برنامه‌های صدای امریکا و رادیو آزادی در افغانستان ممنوع شد. گزارشگران بدون مرز می‌گوید محدودیت‌ها در سال‌های بعد شدیدتر شد. طالبان در سال 2024 قانون رسانه‌های همگانی سال 2015 را لغو کردند و در قانون امر به معروف و نهی از منکر، نشر تصاویر موجودات زنده را ممنوع ساختند؛ محدودیتی که اکنون در بیش از 20 ولایت اجرا شده است. در سپتامبر 2024 نیز طالبان پخش زنده برنامه‌های سیاسی را ممنوع کردند، رسانه‌ها را موظف ساختند تنها از فهرست مورد تأیید این گروه مهمان دعوت کنند و انتقاد از قوانین و سیاست‌های طالبان را در برنامه‌های رسانه‌ای منع کردند. در مارچ 2025، مقام‌های طالبان در قندهار نیز پخش صدای زنان از رادیوها را ممنوع کردند. گزارشگران بدون مرز می‌گوید صدها خبرنگار افغان در نتیجه این فشارها مجبور به ترک افغانستان شده‌اند. این سازمان از کشورهای مسیر و میزبان خواسته است خطر اخراج یا بازگرداندن اجباری خبرنگاران به افغانستان را جدی بگیرند و با فراهم‌کردن حفاظت و صدور ویزا، از آنان حمایت کنند. این سازمان از طالبان خواسته است تمام مقررات و دستورهایی را که آزادی رسانه‌ها را محدود می‌کند، لغو کنند. این در حالی است که نزدیک به پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، محدودیت بر خبرنگاران، حذف زنان از رسانه‌ها و کنترل روزافزون بر محتوای خبری، نه‌تنها آزادی بیان، بلکه حق شهروندان افغانستان برای دسترسی به اطلاعات مستقل را نیز به‌شدت محدود کرده است.