Sent to Zan TV نوشته‌ی آرزو گردیزی، فعال حقوق بشر سه سال می‌شود که صبح‌ها با تصویر دروازه‌های قفل‌شدهٔ مکتب‌ها بیدار می‌شویم و شب‌ها با یاد فریادهای «نان، کار، آزادی» که خیابان‌ها را پر کرده بود، به خواب می‌رویم. در این مدت، زنانی که به خیابان آمدند، با همهٔ خطرات روبه‌رو شدند؛ با تهدید، لت‌وکوب، زندان و حتی آوارگی. اما هیچ‌وقت عقب نرفتند. آن‌ها ثابت کردند که شجاعت یعنی ایستادن، وقتی همه می‌خواهند تو را بنشانند؛ یعنی گفتن، وقتی همه می‌خواهند ساکتت کنند. این ایستادگی فقط برای درس و کار نیست؛ برای بازگرداندن عزت و حق زندگی آزاد است. امروز که دوباره به 15 اگست نزدیک می‌شویم، یاد همه زنانی را زنده می‌کنیم که خیابان را به سنگر آزادی بدل کردند. و به همه دختران کوچک این خاک قول می‌دهیم: این صدا هرگز خاموش نمی‌شود. آینده، روزی از آنِ ماست.

Photo: AP Photo/Safiullah Zahir طالبان در غزنی اعلام کرده‌اند که بر اساس دستور هبت‌الله آخوندزاده، رهبر این گروه، برگزاری مراسم تشییع جنازه و فاتحه عمومی برای افرادی که خودکشی می‌کنند، ممنوع است. عبدالصمد جاوید، والی طالبان در غزنی، به تمام ادارات این گروه در این ولایت دستور داده است که از برگزاری چنین مراسم‌هایی جلوگیری کنند. طبق اعلامیه دفتر والی طالبان در غزنی، این فرمان مستقیماً از سوی رهبر طالبان صادر شده و تمام نهادهای تحت کنترل این گروه موظف به اجرای آن هستند. این فرمان در حالی صادر می‌شود که پس از بازگشت طالبان به قدرت، آمار خودکشی در افغانستان، به‌ویژه در میان زنان و جوانان، به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. فقر، بیکاری، مشکلات اقتصادی، ناامیدی از آینده و بیماری‌های روانی از دلایل اصلی این موارد عنوان می‌شود. برگزاری مراسم فاتحه و تشییع جنازه برای افرادی که خودکشی می‌کنند در حالی از سوی طالبان ممنوع شده که این گروه بارها از نیروهای انتحاری خود در مراسم‌های عمومی تقدیر کرده و به خانواده‌های آنان پول نقد و زمین اهدا کرده‌اند. طالبان در حالی که خودکشی فردی را «گناه» می‌دانند، عملیات انتحاری را «شهادت» معرفی کرده و آن را تقدیس می‌کنند.

Photo: AP via the independent وزارت خارجه ایالات متحده امریکا در گزارش سالانه خود درباره وضعیت حقوق بشر اعلام کرده است که سازمان ملل متحد در سال 2023، استخدام 342 کودک توسط طالبان را به‌عنوان سرباز مستند کرده است. بر اساس این گزارش که روز سه‌شنبه (21 اسد) منتشر شد، 150 پسر در نبردها به کار گرفته شده و 192 پسر دیگر در نقش‌های حمایتی فعالیت داشته‌اند. این موارد در حالی ثبت شده که رهبر طالبان پیش‌تر فرمانی مبنی بر منع استفاده از کودکان در صفوف این گروه صادر کرده بود. گزارش وزارت خارجه امریکا همچنین می‌گوید که در سال 2023، حدود 30 کودک بین سنین 10 تا 18 سال در یک مرکز آموزش نظامی طالبان در ولایت بدخشان جذب شده‌اند. در دوره اپریل 2023 تا مارچ 2024 نیز گروه‌های مسلح وابسته به طالبان کودک‌سربازان را جذب یا به کار گرفته‌اند. این گزارش علاوه بر این، به افزایش پدیده کودک‌همسری در افغانستان پرداخته و می‌گوید که این روند به دلیل محرومیت دختران از آموزش و سرکوب حقوق زنان از سوی طالبان شدت گرفته است. به نقل از صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف)، 38 درصد زنان افغان پیش از رسیدن به سن 18 سالگی ازدواج کرده‌اند.

با گذشت چهار سال از تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، زندگی هزاران دختر به کابوسی تاریک تبدیل شده است؛ کابوسی که با بسته شدن دروازه‌های آموزش و تحصیل آغاز و در ازدواج‌های اجباری به نقطه‌ای دردناک، اما ناتمام رسیده است. میلیون‌ها دختر جوان که تا چهار سال پیش در دانشگاه‌ها، مکتب‌ها و مرکزهای آموزشی با همدیگر از رویاهای دخترانه‌شان سخن می‌گفتند، اکنون در سکوت اشک می‌ریزند و نگران زندگی‌ای هستند که با اجبار همراه است. این دختران که تا دیروز شاگردان ممتاز، دانشجویان پرتلاش یا دختران پرامید بودند، اکنون در چهار دیواری خانه حبس شده‌اند و از همین حصار خانگی به دام ازدواج‌هایی افتاده‌اند که انتخاب خودشان نبوده است. فرشته (نام مستعار)، دختر 17 ساله و باشنده ولایت هرات، در پی ممنوعیت رفتن دختران به مکتب، نه‌تنها خانه‌نشین بلکه به دام ازدواج اجباری گرفتار شده است. او در صحبت با زن‌نیوز چنین می‌گوید: «از وقتی که مکتب بسته شد، همه چیز تغییر کرد. اول فقط ناراحتی از درس نخواندن بود، اما بعد از چند ماه، خانواده‌ام گفتند که دیگر دلیلی برای ماندن در خانه نیست و باید شوهر کنم. من نمی‌خواستم، اما کسی نپرسید. مرا به زور به مردی دادند که 45 سال سن دارد. واقعا نمی‌توانم با این فرد زندگی کنم، اما چه فایده؛ سه سال از ازدواج و آغاز بدبختی من می‌گذرد.» مانند فرشته، ده‌ها دختر دیگر در غور، بادغیس، فراه و سایر ولایت‌های کشور روایت‌های مشابهی دارند. آن‌ها قربانی فشارهای خانوادگی، محرومیت از آموزش و شرایط اجتماعی‌ای هستند که از دیدگاه طالبان، زن یا دختر بودن مساوی با خاموشی، بردگی و اطاعت از مردان است. از فشار طالبان تا فشارهای اجتماعی و خانوادگی جامعه سنتی که اکنون بیش از هر زمان دیگر در سایه طالبان محافظه‌کار شده، فرصت تصمیم‌گیری را از دختران سلب کرده است. خانواده‌هایی که زمانی برای دختران‌شان رویاهای بزرگی در سر داشتند، اکنون تنها به فکر «آینده‌ای امن» در قالب ازدواج آنان هستند. زهره، باشنده ولایت بادغیس و مادر چهار دختر، به زن‌نیوز چنین می‌گوید: «از وقتی مکتب‌ها بسته شد، دختران من بیکار در خانه ماندند. وقتی یک دختر در خانه بماند و کاری نداشته باشد، نگاه مردم و زبان همه برای حرف زدن پشت یک دختر جوان باز می‌شود. همه می‌گویند دختر فلانی کلان شده، باید شوهر کند. ما هم مجبور شدیم دو دختر خود را به شوهر بدهیم؛ هرچند خوشحال نبودند، اما پدرشان به زور آن‌ها را داد. پدرشان گفت حرف مردم بی‌آبرویی می‌آورد.» ازدواج اجباری برای دختران محروم از تحصیل و آموزش، پایان محرومیت نیست؛ بلکه آغاز دور تازه‌ای از خشونت است. بسیاری از آن‌ها به خانه‌هایی می‌روند که در آن، حق سخن گفتن، تصمیم‌گیری و حتی سهم‌گرفتن در امور زندگی از آنان سلب می‌شود. اکثر این دختران کم‌سن‌وسالی هستند که سیاست زن‌ستیزانه و تک‌جنسیتی طالبان، آن‌ها را مجبور ساخته تا مادر شوند، در حالی‌که خود هنوز کودک‌اند. نازیلا، دختر 16 ساله و باشنده ولایت غور، که به گفته خودش به اجبار از سوی خانواده‌اش به عقد یک تاجر هراتی درآمده، با صدایی گریه‌آلود از سختی‌های روزگارش سخن می‌گوید: «من هیچ دوست نداشتم ازدواج کنم. به خدا شرم است، تمام هم‌سن‌وسال‌های من در قریه‌مان به من می‌خندند که مادر شدم. فعلاً یک دختر شش‌ماهه دارم، ولی خدا کند پدرش مثل من او را به‌خاطر نام و آبرویش نفروشد. من تا صنف شش درس خوانده بودم که طالبان آمدند، بعد پدرم تصمیم گرفت مرا به یک تاجر هراتی به 40 لک افغانی بدهد.» نازیلا، همان‌گونه که اشک‌هایش را با گوشه‌ای از روسری زردش پاک می‌کرد، گفت: «مرا پدرم فروخت؛ حالا هم آبرویش بجاست و هم پولدار شده، اما نمی‌داند که دخترش، که هنوز کودک است، را به دوزخ انداخته. از دردی که من می‌کشم، او چه می‌داند.» فریادهای بی‌صدا در پس دیوارها عذرا، دختر 17 ساله و باشنده ولایت فراه، در یک پیام صوتی به خبرنگار زن‌نیوز روایت وحشتناکی را بیان کرده است: «من فقط می‌خواستم درس بخوانم و معلم شوم. حالا شب‌ها گریه می‌کنم، چون حتی اجازه ندارم کتاب‌هایم را ببینم. شوهرم می‌گوید زن به کتاب چه کار دارد؟ من نمی‌خواستم ازدواج کنم، اما شوهرم که طالب است به پدرم گفته بود یا خودت را می‌کشم یا دخترت را به من می‌دهی. ‌شب یک ملا و دو طالب به خانه ما آمدند و مرا به نکاح طالب درآوردند. همان شب با من همبستر شد. مگر جرم ما چیست؟ فقط به‌خاطر این‌که دختر هستیم؟» نازیلا، عذرا، زهره و فرشته تنها قربانیان ممنوعیت‌های طالبان نیستند؛ بلکه در چهار سال حکومت‌داری این گروه، میلیون‌ها زن و دختر از حقوق اساسی‌شان محروم شده و دچار بیماری‌های روانی، ازدواج‌های اجباری، زندان از سوی طالبان و حتی خودکشی شده‌اند. در کشوری که طالبان برای زنان حتی حق راه رفتن تنها در کوچه را محدود کرده‌اند، آرزوهای دخترانه یکی‌یکی خاموش می‌شوند.

Photo: Sharifa Khan | UNICEF صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) به مناسبت روز جهانی جوانان اعلام کرده است که برای 200 دختر محروم از آموزش در ولایت هرات، دوره‌های آموزشی خیاطی و قالین‌بافی راه‌اندازی کرده است. یونیسف روز سه‌شنبه (21 اسد) در گزارشی گفت که این برنامه با همکاری دولت جاپان و به مدت شش ماه برگزار شده و دختران شرکت‌کننده بین 15 تا 25 سال سن دارند. این نهاد افزود که پس از ممنوعیت آموزش از سوی طالبان، بیش از یک میلیون دختر در سراسر افغانستان از رفتن به مکتب محروم شده‌اند. روز جهانی جوانان هر سال در 12 آگست برگزار می‌شود؛ روزی که امسال در افغانستان در حالی فرامی‌رسد که میلیون‌ها جوان، به‌ویژه دختران، با چالش‌هایی چون محرومیت از تحصیل، بیکاری و محدودیت‌های شدید اجتماعی روبه‌رو هستند.

Photo: Ali Khara, Reuters via france24 سازمان ملل متحد هشدار داده است که چهار سال پس از روی‌کارآمدن دوباره طالبان، خطر آن وجود دارد که حذف کامل زنان از زندگی عمومی به یک واقعیت پذیرفته‌شده در افغانستان تبدیل شود. در گزارشی که این سازمان منتشر کرده، آمده است که طالبان اکنون بیش از هر زمان دیگری به هدف خود برای ایجاد جامعه‌ای «بدون حضور زنان» نزدیک شده‌اند. بر اساس این گزارش، از سال 2021 تاکنون حدود 100 فرمان محدودکننده علیه زنان و دختران صادر شده که هیچ‌یک لغو نشده است. سوزان فرگوسن، نماینده بخش زنان سازمان ملل در افغانستان، هشدار داده است: «اگر اجازه دهیم زنان و دختران افغان به سکوت کشانده شوند، این پیام را می‌دهیم که حقوق زنان و دختران در هر جای دنیا قابل چشم‌پوشی است؛ و این یک سابقه بسیار خطرناک خواهد بود.» بخش زنان سازمان ملل همچنین گفته است که ادامه محدودیت‌های دسترسی به خدمات صحی می‌تواند تا سال 2026 نرخ مرگ‌ومیر مادران را تا 50 درصد افزایش دهد. همچنین، موارد ازدواج کودکان و خشونت علیه زنان نیز رو به افزایش است. گفتنی است طالبان با تسلط بر افغانستان، به‌گونه گسترده حقوق اساسی زنان و دختران این کشور را نقض کرده‌اند. در حال حاضر، زنان و دختران در افغانستان از حق آموزش و کار محروم‌اند. با وجود درخواست‌های مکرر جهانی برای بازگرداندن حقوق زنان، این محدودیت‌ها همچنان از سوی طالبان ادامه دارد.

Photo: UNHabitatAf استفانی لوس، رییس دفتر برنامه اسکان بشر سازمان ملل در افغانستان، از جامعه جهانی خواسته است که مردم این کشور، به‌ویژه زنان و دختران، را در شرایط دشوار کنونی فراموش نکنند. برنامه اسکان بشر سازمان ملل روز سه‌شنبه (21 اسد) به نقل از وی گزارش داده است که در پی موج اخراج مهاجران افغان از کشورهای همسایه، تنها در سال جاری بیش از یک میلیون نفر با دست‌های خالی به افغانستان بازگشته‌اند. به گفته او، بسیاری از این افراد خانه، دارایی و حتی امید خود را از دست داده‌اند. لوس افزود که مهاجران بازگشته در چرخه بی‌سرپناهی و وابستگی گرفتار شده‌اند و برای بازسازی زندگی خود به حمایت فوری نیاز دارند. او تصریح کرد که در نشست اخیر سازمان ملل در جنیوا، از دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی خواسته شده است تا کمک‌های خود را افزایش دهند تا بازگشت‌کنندگان بتوانند خانه، معیشت و آینده‌شان را دوباره بسازند. گفتنی است که بر اساس آمار نهادهای وابسته به سازمان ملل، تنها در سال جاری میلادی بیش از یک میلیون مهاجر افغان از ایران و پاکستان به کشور اخراج شده‌اند.

Cultural and social event organized by Afghan National Peace Process with participation of youth and civil society activists, Kabul, Afghanistan, April 13, 2021. کابل – نهاد «روند ملی صلح افغانستان» در همایشی با حضور گسترده شهروندان هشدار داد که نادیده گرفتن نقش جامعه مدنی و نسل جوان کشور در نشست پیش‌ِرو در ترکیه، می‌تواند به تقویت موضع طالبان و تضعیف دستاوردهای دو دهه اخیر منجر شود. این نهاد در بیانیه خود دولت جمهوری اسلامی افغانستان، شورای عالی مصالحه ملی، وزارت دولت در امور صلح، دفتر حقوق بشر، هیئت گفت‌وگوکننده صلح، سفارت ایالات متحده و جامعه جهانی را مورد خطاب قرار داده و خواسته است که به جای واگذاری میدان به طالبان، سهم معنادار و پررنگی برای جامعه مدنی و زنان افغانستان در روند صلح قائل شوند. در این بیانیه آمده است که طالبان قبلا با سیاست‌های ضدزن و بی‌اعتنایی به حقوق بشر، ثابت کرده‌اند که هیچ تعهدی به یک صلح پایدار و عادلانه ندارند. به همین دلیل، حذف یا کمرنگ کردن حضور جامعه مدنی در این روند، عملاً به معنای تأیید خواسته‌های این گروه افراطی خواهد بود. همایش «اهمیت جایگاه جامعه مدنی در فرایند صلح و نقش نظارتی آن در نشست ترکیه» به ابتکار «روند ملی صلح افغانستان» برگزار شد. در حاشیه این برنامه، برای اعضای جدید هیئت رهبری این نهاد که در دومین انتخابات دوره‌ای برگزیده شدند، اعتبارنامه تفویض گردید.

Photo: Mohsen Karimi/AFP via Getty Images انجمن هماهنگی زنان فعال افغانستان هم‌زمان با چهارمین سالروز حاکمیت طالبان، با نشر بیانیه‌ای گفته است که در این مدت، وضعیت زنان، اقلیت‌ها و حقوق بشری در کشور «به‌شدت رو به وخامت» رفته و واکنش جامعه جهانی در قبال این شرایط، جز «کلمات توخالی» نبوده است. در این بیانیه آمده است که با وجود ادامه محرومیت دختران از آموزش، منع کار زنان، بازداشت‌های خودسرانه و گزارش‌های مکرر از شکنجه، تحقیر، تجاوز و حتی قتل زنان، روابط طالبان با برخی کشورهای جهان بهبود یافته و نمایندگان این گروه در نشست‌های بین‌المللی حضور یافته‌اند. این انجمن همچنین به وضعیت مهاجران افغان در کشورهای همسایه پرداخته و گفته است که بسیاری از پناه‌جویان، با وجود خطر بازداشت و شکنجه، به‌اجبار به افغانستان بازگردانده می‌شوند. انجمن هماهنگی زنان فعال افغانستان اعلام کرده است که امسال، در روز پانزدهم اگست، همان‌گونه که جامعه جهانی در برابر «جنایات طالبان» طی چهار سال گذشته سکوت کرده، زنان نیز به‌طور نمادین و در اعتراض به این شرایط، به‌مدت 15 دقیقه در سکوت و با شمع در دست گردهم خواهند آمد. در پایان بیانیه تأکید شده است: «خاموشی ما بازتاب خاموشی جهان در برابر آپارتاید جنسیتی است؛ این، نشانه شرم برای جامعه جهانی است. شرمتان باد که در برابر آپارتاید جنسیتی در افغانستان صدای خود را بلند نکردید.»

Photo: Ariana News وزارت خارجه طالبان می‌گوید پس از نشر گزارش مشترک هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) و دفتر حقوق بشر این سازمان در مورد انتقام‌جویی طالبان از افرادی که به‌صورت غیرداوطلبانه به افغانستان بازگردانده شده‌اند، شماری از مسئولان یوناما به این وزارت احضار شده‌اند. ضیاءاحمد تکل، معاون سخنگوی وزارت خارجه طالبان، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است که این احضار با دستور نخست‌وزیر طالبان و پس از تشکیل کمیسیونی برای بررسی گزارش صورت گرفته است. ریاست این کمیسیون را وزارت خارجه برعهده داشته و وزارت‌های امر به معروف و نهی از منکر، امور داخله و ریاست عمومی استخبارات طالبان نیز عضویت آن را داشته‌اند. به گفته تکل، کمیسیون پس از بررسی نتیجه گرفته که گزارش یوناما «به‌طور محدود» به برخی اقدامات مثبت اشاره کرده، اما «در مجموع با استفاده از بازی با کلمات و تحریف واقعیت‌ها، اذهان مهاجران بازگشته را نگران ساخته است». او مدعی شده است که این گزارش بیشتر بر «تجربه‌های فردی معدود» تمرکز کرده و تجربه «میلیون‌ها افغان که در شرایط امن و با عزت به کشور برگشته‌اند» را نادیده گرفته است. تکل همچنین استفاده از اصطلاحاتی چون «شکنجه، بازداشت خودسرانه، انتقام‌گیری و بدرفتاری» را «دارای رنگ‌وبوی سیاسی» دانسته و گفته است این اتهامات به دلیل «ابهام در مکان، شخص و زمان» قابل بررسی نیستند. او تأکید کرده که به مسئولان یوناما گفته شده تا در روش گزارش‌دهی خود «بازنگری جدی» کنند و در صورت تکرار آنچه طالبان «تخلفات مشابه» خوانده، این گروه «اقدام مناسب» انجام خواهد داد. این در حالی است که یوناما و دفتر حقوق بشر این سازمان در دوم اسد گزارشی را منتشر کرده بود که در آن آمده که مقام‌ها و نظامیان حکومت پیشین، فعالان زن، خبرنگاران و فعالان مدنی که به‌صورت غیرداوطلبانه به افغانستان بازگردانده شده‌اند، با نقض جدی حقوق بشری‌شان، از جمله شکنجه، بازداشت خودسرانه و تهدید به امنیت فردی از سوی طالبان روبه‌رو شده‌اند. بر اساس این گزارش، شماری از مقام‌ها و نظامیان پیشین گفته‌اند که پس از بازگشت به افغانستان، به دلیل ترس از آزار و اذیت طالبان، مجبور به زندگی مخفیانه شده‌اند. برخی دیگر نیز گفته‌اند که در جریان بازداشت، مورد شکنجه قرار گرفته‌اند.