روزنامه نگاری در تبعید؛ مریم نایب خیل نامزد جایزه آزادی مطبوعات RSF 2026
- Zan News
- 1 day ago
- 5 min read
گزارشگران بدون مرز (RSF)، مریم نایبخیل، مدیرمسئول شبکه تلویزیون زن، را در میان پنج نامزد جایزه آزادی مطبوعات سال 2026 در بخش «استقلال روزنامهنگاری» قرار داد؛ نامزدیای که فراتر از یک دستاوردفردی، بازتاب مبارزه زنان خبرنگار است که با وجود تهدید، سانسور و مهاجرت اجباری، همچنان برای حفظ روزنامهنگاری مستقل درباره افغانستان تلاش میکنند.
جایزه «استقلال روزنامهنگاری» گزارشگران بدون مرز همهساله به خبرنگاران، رسانهها یا نهادهایی تعلق میگیرد که در برابر فشارهای سیاسی، اقتصادی، مالی، مذهبی یا دیگر اشکال نفوذ ایستادگی کرده و اصول حرفهای خود را حفظ کرده باشند. این سازمان در معرفی نایبخیل، ادامه فعالیت او در تبعید و حفظ موضع مستقلش در برابر طالبان و سیاستهای این گروه را برجسته کرده است.
گزارشگران بدون مرز در مجموع 28 خبرنگار، عکاس، رسانه و مدافع آزادی اطلاعات از 25 کشور را بهعنوان نامزدان این جایزه در پنج بخش معرفی کرده بود. جایزه بخش استقلال در مراسمی که اول جون در شهر مارسی فرانسه برگزار شد، به جولیا منگولینی، خبرنگار آرژانتینی و بنیانگذار رسانه مستقل «فوتوراک»، تعلق گرفت.
مریم نایبخیل در گفتوگو با زننیوز میگوید این نامزدی را فراتر از یک دستاورد شخصی میداند.
او میگوید: «این نامزدی را تنها یک دستاورد شخصی نمیدانم؛ بلکه آن را مسئولیتی بزرگتر برای دفاع از آزادی بیان و صدای زنانی میدانم که با وجود محدودیتها، همچنان از حق خود برای حضور در رسانهها دفاع میکنند.»
به گفته نایبخیل، بسیاری از زنان خبرنگار افغانستان تنها شغل خود را از دست ندادهاند؛ امنیت، استقلال اقتصادی و امکان ادامه زندگی عادی نیز از آنان گرفته شده است. شماری هنوز در داخل افغانستان زیر فشار و سانسور کار میکنند، شماری مجبور به مهاجرت شدهاند و برخی دیگر ناچار شدهاند فعالیت رسانهای را بهطور کامل ترک کنند.
او میافزاید: «حضور نام من در میان نامزدان این جایزه، نمادی از مقاومت یک نسل از زنان خبرنگار افغانستان است. این نامزدی بازتاب تلاش همه زنان خبرنگاری است که برای حفظ رسانههای مستقل و شنیدهشدن صدای زنان افغانستان ایستادگی میکنند.»
بازگشت طالبان در آگست 2021، فضای فعالیت رسانهای در افغانستان را بهشدت محدود کرده است. یونسکو میگوید بیش از 80 درصد زنان شاغل در رسانهها کار خود را از دست دادهاند. یوناما نیز صدها مورد نقض حقوق خبرنگاران را ثبت کرده و تأکید کرده است که زنان خبرنگار با محدودیتها و تبعیض بیشتری روبهرو هستند. خطر بازداشت، مداخله طالبان در محتوای رسانهها و محدودیت دسترسی به اطلاعات، آزادی فعالیت خبرنگاران را بهشدت محدود کرده است.
نایبخیل میگوید سانسور در افغانستان تنها به حذف یک گزارش یا تغییر چند واژه محدود نمیشود؛ طالبان در انتخاب پرسش، مهمان، تصویر و موضوعهای رسانهای نیز مداخله میکنند.
او میگوید: «خبرنگاران همیشه نگراناند که یک پرسش، مهمان، تصویر یا موضوع باعث خشم طالبان شود. این فشارها و ترس از بازداشت، امکان کار آزادانه را از بسیاری از خبرنگاران گرفته است.»
به گفته او، زنان خبرنگار بهدلیل جنسیت خود با فشارهای متعددی روبهرو هستند و آنان از حضور در نشستهای خبری، گفتوگو با مقامهای طالبان و فعالیت آزادانه در برنامههای رادیویی و تلویزیونی محروم شدهاند.
گزارشگران بدون مرز در معرفی مریم نایبخیل نوشته است که او ابتدا بهعنوان مجری و سپس خبرنگار در تلویزیون زن فعالیت کرد و پس از بازگشت طالبان، با وجود خطرهای امنیتی، مسئولیت مدیریت این رسانه را بر عهده گرفت.
براساس معرفی این سازمان، نایبخیل در سال 2022 موضوعاتی را پوشش داد که طالبان آنها را «حساس» میدانستند؛ بهویژه مسائل مرتبط با زنان. او پس از تهدیدهای امنیتی ناچار شد ابتدا به پاکستان و بعدتر به فرانسه پناه ببرد، اما فعالیت تلویزیون زن را در تبعید و بهصورت آنلاین ادامه داد.
نایبخیل میگوید تلویزیون زن تا جولای 2022 در داخل افغانستان فعالیت داشت. به گفته او، ادامه کار با نام «تلویزیون زن» در فضایی که طالبان زنان را از عرصه عمومی حذف میکردند، تنها یک تصمیم حرفهای نبود.
او میگوید: «ادامه کار با نام تلویزیون زن، نوعی ایستادگی در برابر حذف زنان از عرصه عمومی و رسانهای بود.»
به گفته نایبخیل، حفظ استقلال تحریریه در کنار حفاظت از جان همکاران، یکی از دشوارترین بخشهای فعالیت در داخل افغانستان بود. او در گفتوگو با مقامهای طالبان، از جمله ذبیحالله مجاهد، درباره نقض حقوق زنان، بازداشت معترضان و محدودیتهای رسانهای پرسش مطرح میکرد؛ پرسشهایی که میتوانست خطر تهدید یا بازداشت را افزایش دهد.
نایبخیل میگوید تهدیدهای مستقیم و خطر بازداشت، ادامه فعالیت او در افغانستان را ناممکن کرد. به گفته او، افراد استخبارات طالبان تلفن همراهش را بازرسی کردند و درباره فعالیت رسانهایاش او را مورد بازجویی و تهدید قرار دادند.
نایبخیل در سالهای نخست مهاجرت، فعالیت تلویزیون زن را از یک اتاق در پاکستان و تنها با یک لپتاپ ادامه داد. با کاهش شمار همکاران، بخش بزرگی از مسئولیتهای مدیریت نشرات، تهیه گزارش، مصاحبه، تدوین و طراحی بر دوش او قرار گرفت.
او میگوید: «ادامهدادن یک شبکه رسانهای با چنین امکانات محدودی بسیار دشوار بود، اما نمیخواستم صدای تلویزیون زن و زنان افغانستان خاموش شود.»
پیامد فشارهای طالبان بر زنان خبرنگار تنها در آمارها خلاصه نمیشود. نایبخیل از یکی از کارمندان پیشین تلویزیون زن یاد میکند که پیش از بازگشت طالبان آزادانه مقابل دوربین گزارش تهیه میکرد، اما پس از آن مجبور شد صورت خود را با ماسک بپوشاند. زننیوز بهدلیل ملاحظات امنیتی، نام و جزئیات قابل شناسایی او را منتشر نمیکند.
این خبرنگار بعداً از سوی طالبان بازداشت شد و پس از آزادی دیگر به فعالیت رسانهای بازنگشت. به گفته نایبخیل، او نانآور خانواده بود، اما اکنون شغل و درآمد ثابت ندارد.
این روایت، نمونهای از تجربه زنانی است که پس از بازگشت طالبان از رسانهها کنار زده شدند. شماری هنوز کار میکنند، اما ناچارند هویت، تصویر و صدای خود را پنهان نگه دارند.
به گفته نایبخیل، رسانههای تبعیدی از معدود مسیرهای باقیمانده برای انتشار اطلاعات مستقل درباره افغانستاناند؛ زیرا بسیاری از موضوعات مرتبط با حقوق زنان و نقض حقوق بشر در رسانههای داخل کشور امکان بازتاب آزادانه ندارند.
گزارشگران بدون مرز نوشته است که نایبخیل با وجود تهدیدها و تلاشهای طالبان برای خاموشکردن او، موضعی سازشناپذیر در برابر این گروه حفظ کرده است.
به باور نایبخیل، استقلال روزنامهنگاری یعنی هیچ مقام سیاسی، گروه مسلح یا نهادی تعیین نکند چه واقعیتی نشر شود و چه صدایی حذف گردد.
نایبخیل میگوید حمایت از زنان خبرنگار افغانستان نباید به صدور بیانیه و ابراز نگرانی محدود شود. خبرنگاران در معرض خطر به مسیرهای فوری حفاظت، انتقال و ویزای اضطراری نیاز دارند و رسانههای تبعیدی نیز باید به کمکهای مستقیم و قابل دسترس دسترسی داشته باشند.
او میگوید: «زنان خبرنگار افغانستان به ترحم نیاز ندارند؛ آنان به امنیت، فرصت، منابع و شراکتی نیاز دارند که امکان ادامه کار حرفهای و مستقل را برایشان فراهم کند.»
نامزدی مریم نایبخیل برای جایزه استقلال روزنامهنگاری؛ یادآور زنان خبرنگاری است که در داخل افغانستان با هویت پنهان و در تبعید با امکانات محدود، برای بازتاب واقعیتها به کار خود ادامه میدهند.
