AI-generated editorial illustration by Zan TV ائتلافی از چهار نهاد مدنی از راه‌اندازی دادگاه مردمی برای زنان افغانستان خبر داده است. براساس اعلامیه‌ای که این ائتلاف روز پنج‌شنبه (9 اسد) منتشر کرده، هدف این دادگاه، مبارزه با معافیت از مجازات و پیشگیری از عادی‌سازی سرکوب طالبان علیه زنان در افغانستان عنوان شده است. در اعلامیه آمده است که جلسات استماعیه این دادگاه از تاریخ 8 تا 10 اکتبر با حضور هیأت بین‌المللی قضات در شهر مادرید، اسپانیا برگزار خواهد شد. طبق اعلامیه، چهار دادستان با همکاری کارشناسان بین‌المللی در حال تهیه اتهام‌نامه رسمی برای ارائه در پیشگاه دادگاه هستند و تیمی نیز مأمور گردآوری اسناد و مدارک شده است. این ابتکار بی‌سابقه از سوی چهار نهاد «رواداری»، «مدافعان حقوق بشر»، «حقوق بشر و دموکراسی افغانستان» و «پژوهش و توسعه» صورت گرفته است. به‌گفته‌ی یکی از دادستان‌های این دادگاه مردمی: «زمانی که جنایت علیه بشریت صورت می‌گیرد، خاموشی دیگر دولت‌ها خود یک جنایت است. محکمه مردمی برای زنان افغانستان، جهان را وارد خواهد ساخت تا به صدای زنان افغانستان گوش دهند.» این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که دیوان کیفری بین‌المللی نیز برای هبت‌الله آخندزاده و عبدالحکیم حقانی، رهبر و رئیس دادگاه عالی طالبان، به اتهام جنایت علیه بشریت حکم بازداشت صادر کرده است. بر اساس اعلامیه این دیوان، دلایل معقولی وجود دارد که نشان می‌دهد «آخوندزاده و حقانی با دستور، تحریک یا درخواست آزار و اذیت زنان و دختران به دلایل جنسیت‌شان، و همچنین آزار افرادی که با سیاست جنسیتی طالبان مخالف‌اند، بر اساس ماده 7 (1)(هـ) اساس‌نامه رم، مرتکب جنایت علیه بشریت شده‌اند.» طالبان اعلام کرده‌اند که دادگاه کیفری بین‌المللی را به رسمیت نمی‌شناسند، اما نهادهای حقوق بشری از این روند استقبال کرده‌اند.

Photo: Mohammad Barno / Avash Media «پایان زندگی شاید بهتر از زندان خانگی باشد» یافته‌های تازه‌ی زن‌نیوز نشان می‌دهد که بیش از 60 درصد زنان و دخترانی که در سه ماه گذشته به‌گونه اجباری از ایران اخراج و به افغانستان بازگشته‌اند، دچار مشکلات شدید روحی و روانی شده‌اند. این نتایج بر اساس یک تحقیق میدانی به‌دست آمده که در آن با 200 زن و دختر بازگشته در سه ولایت مرزی کشور، از جمله فراه، هرات و نیمروز، مصاحبه‌های مستقیم صورت گرفته است. در هر یک از این ولایات، حدود 67 تن از زنان بازگشته مورد پرسش قرار گرفته‌اند. زنانی که به پرسش‌های زن‌نیوز پاسخ داده‌اند، اغلب از احساس بی‌پناهی، اندوه شدید، اضطراب، افکار خودکشی و نداشتن انگیزه برای ادامه‌ی زندگی سخن گفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این مشکلات روانی بلافاصله پس از اخراج آغاز شده و با گذشت هفته‌ها نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه در بیشتر موارد تشدید نیز شده است. گلثوم، دختر 22 ساله‌ای در نیمروز که دوباره به کشور برگشته، می‌گوید: «در ایران با وجود سختی‌ها، آینده‌ای برای خودم تصور می‌کردم، اما حالا در خانه‌ای هستم که حتی اجازه بیرون رفتن ندارم. هر روز فکر می‌کنم این زندگی به چه درد می‌خورد، سه بار تصمیم گرفتم خودکشی کنم اما موفق نشدم، پایان زندگی شاید بهتر از زندان خانگی باشد.» در میان کسانی که با آن‌ها مصاحبه شده، دختران نوجوان و جوان بیش از دیگران در معرض آسیب‌های روانی قرار دارند. داکتران در کلینیک‌های هرات و فراه نیز تأیید می‌کنند که بیشتر مراجعه‌کنندگانِ دچار مشکلات روانی را دختران 14 تا 27 ساله تشکیل می‌دهند. به گفته‌ی آنان، این دختران با علایمی چون افسردگی شدید، بی‌خوابی، اضطراب مزمن، اختلال هویت و افکار خودکشی به مراکز صحی مراجعه می‌کنند. دکتر زرمینه، روان‌شناس در هرات، می‌گوید: «افزایش این مراجعان نگران‌کننده است. ما در سه ماه گذشته با موجی از دختران روبه‌رو شدیم که زندگی‌شان پس از بازگشت دچار فروپاشی کامل شده است. آن‌ها آینده‌ای برای خود نمی‌بینند، چون مکتب، کار و آزادی‌شان را از دست داده‌اند.» براساس داده‌های این تحقیق، دلایل اصلی وخامت وضعیت روانی زنان بازگشته عبارت‌اند از: بازگشت اجباری و بدون آمادگی به کشوری ناامن و بی‌ثبات نبود امکانات حمایتی، اقتصادی و روانی پس از بازگشت سیاست‌های محدودکننده طالبان که آزادی‌های فردی زنان را به شدت محدود کرده است مرضیه، دانش‌آموزی که تا صنف دهم را در ایران درس خوانده و پس از اخراج اجباری اکنون در فراه زندگی می‌کند، به زن‌نیوز می‌گوید: «در ایران درس می‌خواندم و رؤیاهایی برای فردایم داشتم، اما حالا حتی اجازه‌ی بیرون رفتن از خانه را هم ندارم. فقط شب‌ها به این فکر می‌کنم که چطور خودم را خلاص کنم و به زندگی‌ام پایان دهم.» براساس داده‌های این تحقیق، بیشتر مصاحبه‌شونده‌ها یا انگیزه‌ی خودکشی داشته‌اند یا اقدام به آن کرده‌اند، که خوشبختانه با کمک اعضای خانواده یا دوستان‌شان نجات یافته‌اند. فریده محمدی، زن میان‌سالی که از ایران اخراج شده و اکنون همراه با شوهر معلولش در هرات زندگی می‌کند، می‌گوید تا کنون چهار بار اقدام به خودکشی کرده است، اما موفق به پایان زندگی‌اش نشده است. او می‌افزاید: «من چهار بار به خدا قسم است خواستم خود را بکشم، از این زندگی خسته شدم، با هر چه به دستم می‌رسد می‌خواهم از این زندگی خلاص شوم، چون هیچ چیزی ندارم، برایم کار نیست، کودکانم نان و غذا می‌خواهد، شوهرم کار کرده نمی‌تواند از کجا کنم، سرپناه نداریم.» زن‌نیوز در این تحقیق با دقت روش‌مند، از طریق مصاحبه‌های رو در رو، پرسش‌نامه‌های ساختاریافته و تحلیل روان‌شناسی تجربی با همکاری مشاوران متخصص، داده‌ها را گردآوری کرده است. آمار اصلی تحقیق از میان 200 زن بازگشته: بیش از %60 (یعنی 165 نفر) به‌طور مستقیم از تجربه‌ی اختلالات روانی سخن گفته‌اند. 18% (یعنی 36 نفر) حداقل یک‌بار اقدام به خودزنی یا خودکشی داشته‌اند. 93% (یعنی 186 نفر) گفته‌اند که پس از بازگشت، حس امید به آینده را به‌طور کامل از دست داده‌اند. با وجود هشدارهای متخصصان، تاکنون هیچ نهاد دولتی یا غیردولتی برنامه‌ی جامع روان‌درمانی، مشاوره یا توانمندسازی برای این قشر آسیب‌پذیر راه‌اندازی نکرده است. این گزارش، صدای زنانی است که به فراموشی سپرده شده‌اند؛ زنانی که اگرچه از مرز عبور کرده‌اند، اما با درد، تنهایی و اضطرابی مرزی زندگی می‌کنند. زنانی که برای نجات، تنها نفس می‌کشند.

Photo: Mohammad Barno / Avash Media, CC BY 4.0 «این زندگی نیست، زندانی‌ست بی‌قفل و دروازه.» ده‌ها زن و دختر افغان که به‌تازگی به‌گونه‌ی اجباری از ایران اخراج شده‌اند، پس از بازگشت به افغانستان، به‌دلیل روبه‌رو شدن با حکومت طالبان و قوانینی که زندگی زنان را تا مرز نابودی کشانده است، راهی شفاخانه‌های روان‌درمانی شده‌اند. در حالی‌که این زنان در ایران با امید به آینده‌ای بهتر زندگی می‌کردند، اکنون در سرزمینی نفس می‌کشند که در آن «زن بودن» به‌تنهایی یک جرم نانوشته است. آموزش، تحصیل، کار، تفریح، رفتن به رستورانت یا حتی حق گشت‌وگذار عادی در شهر — همه و همه برای آنان ممنوع شده است. شفیقه، یکی از دخترانی که پس از اخراج به نیمروز برگشته، با صدایی شکسته می‌گوید: «وقتی از ایران کشانده شدم این‌جا، فکر نمی‌کردم مستقیم از مرز بروم به شفاخانه روانی، ولی شب‌ها با قرص خواب می‌خوابم و روزها با دواهای ضد افسردگی نفس می کشم و بیدارم، این زندگی نیست، زندانی‌ست بی‌قفل و دروازه» این تنها صدای شفیقه نیست، بلکه ناهید، دختر جوان دیگری که از تهران اخراج شده، از خاطره‌ی تلخ بازگشتش به زن‌نیوز چنین می‌گوید: «وقتی طالبان را دیدم، تمام بدنم شروع به لرزیدن کرد. از ترس خشک شدم. حس کردم روح من آن لحظه مرد. دیگر نه آینده دارم، نه اختیار خودم را...» منابع صحی در غرب افغانستان به زن‌نیوز تأیید می‌کنند که تعداد زنان مبتلا به افسردگی شدید، اختلال اضطراب، حملات پانیک و فروپاشی عصبی به‌طور بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است. یکی از روان‌پزشکان که نخواست نامش فاش شود، به زن‌نیوز گفت: «روزانه دختران جوانی را می‌بینیم که از فرط ناامیدی و فشار روانی، حتی به فکر خودکشی می‌افتند. آنها هیچ چشم‌انداز، امید یا حمایت اجتماعی ندارند.» از سوی هم سازمان‌های حقوق بشری هشدار داده‌اند که نسل زنان افغان در حال نابودی خاموش است. در سکوت سنگین جامعه جهانی، و در حالی‌که توجه جهانیان به بحران‌های دیگر معطوف است، طالبان با سیستماتیک‌ترین شکل ممکن در حال حذف زنان از اجتماع‌اند. اکنون زنان نه تنها از زندگی عادی محروم شده‌اند، بلکه سلامت روان‌شان نیز در خطر جدی قرار دارد.

Image: © Sushil Kumar Verma / The Hindu یک دختر 16 ساله در جریان سفر با یک بس در دهلی و مناطق اطراف آن، از سوی راننده و کنترولر بس مورد تجاوز گروهی قرار گرفته است. به گزارش رسانه هندی «ایندیا تودی» روز دوشنبه (31 آگست)این رویداد شب چهارم آگست در مسیری میان گریتر نویدا، شهری در نزدیکی دهلی، و «کشمیر گیت» در داخل شهر دهلی رخ داده است. براساس گزارش، این دختر 16 ساله که دانش‌آموز صنف یازدهم و باشنده ایالت اوتار پرادش در شمال هند است، در یک شب بارانی تلاش داشت به شهر نویدا، در نزدیکی دهلی، برود. راننده و کنترولر یک بس خالی به او پیشنهاد کردند که او را به مقصد برسانند. پس از حرکت بس، این دو مرد دختر را مورد تجاوز قرار داده و تهدید کرده‌اند که در صورت مقاومت، او را خواهند کشت. پولیس دهلی گفته است متهمان پس از آن، دختر را در نزدیکی ترمینال بس «کشمیر گیت» پیاده کرده و محل را ترک کرده‌اند. این دختر سپس به پولیس مراجعه کرده و رویداد را گزارش داده است. پولیس گفته است هر دو متهم بازداشت شده‌اند و تحقیقات درباره این پرونده ادامه دارد. پولیس همچنین بس را ضبط کرده و برای بررسی‌های عدلی و تخنیکی فرستاده است. هند در سال‌های گذشته بارها شاهد رویدادهای خشونت جنسی علیه زنان و دختران بوده است. یکی از شناخته‌شده‌ترین این موارد در سال 2012 رخ داد؛ زمانی که یک زن 23 ساله در یک بس در حال حرکت در دهلی مورد تجاوز گروهی قرار گرفت و بعداً در اثر جراحات جان باخت. این رویداد اعتراض‌های گسترده‌ای را در سراسر هند به دنبال داشت و پس از آن، قوانین مربوط به جرایم جنسی در این کشور سخت‌گیرانه‌تر شد و دادگاه‌های ویژه‌ای برای رسیدگی سریع‌تر به چنین پرونده‌هایی ایجاد شد. با این حال، آمارهای رسمی نشان می‌دهد موارد گزارش‌شده تجاوز در هند همچنان بالا است. در سال 2024 بیش از 29 هزار مورد تجاوز در این کشور ثبت شد.

Symbolic image: AI-generated / Zan TV به محض این‌که با روشن‌شدن چراغ سرخ ترافیک در یکی از چهارراه‌های شلوغ شهر هرات ایستادم، ضربه‌های پی‌درپی بر شیشه موتر توجهم را جلب کرد. نگاه کردم. کودکی در حالی که در یک دست بسته دستمال کاغذی را در هوا تکان می‌داد، با دست دیگر پی‌هم به شیشه موتر می‌کوبید و با اشاره سر از من می‌خواست شیشه را پایین بکشم. در چهره این کودک 9 ساله چیزی میان ترس و انتظار دیده می‌شد. او نمی‌دانست این توقف برایش فرصت فروش خواهد بود یا با برخورد تند یک راننده روبه‌رو می‌شود. خودش بعداً گفت که چنین لحظه‌هایی همیشه با نگرانی همراه است، چون رفتار خشونت‌آمیز برخی رانندگان در سرک برایش به تجربه‌ای تکراری تبدیل شده است. موتر را کمی جلوتر در کنار سرک متوقف کردم و از او خواستم نزدیک‌تر بیاید. با احتیاط قدم برمی‌داشت؛ گویی هر حرکت راننده می‌توانست تصمیم بعدی‌اش را تغییر دهد. خودش را «حسنی» معرفی کرد و گفت هفت ماه پیش همراه خانواده‌اش از ایران به افغانستان بازگشته است. به گفته او، پدرش در ایران کار می‌کرد، اما پس از بازگشت، خانواده با بیکاری و فشار اقتصادی روبه‌رو شده است. می‌گوید: «پدرم هر روز می‌رود سر چهارراه، شب دست خالی برمی‌گردد… پدرم می‌گوید کار نیست.» حسنی در کنار فروش دستمال کاغذی، از تجربه‌هایی می‌گوید که زندگی روزمره‌اش در سرک را شکل داده است. در میان صحبت، مکث می‌کند و با صدای آرام کودکانه‌ای از من می‌پرسد: «کاکا… تو که طالب نیستی؟» وقتی مطمئن می‌شود با یکی از افراد طالبان صحبت نمی‌کند، درباره بازداشت و برخورد نیروهای طالبان با خود سخن می‌گوید. او می‌گوید: «من چون دخترم و کار می‌کنم، طالبان اجازه نمی‌دهد کار کنم و لت‌وکوبم می‌کند، اگر ببینند…» حسنی می‌گوید طالبان چندین بار او را هنگام کار در سرک بازداشت کرده‌اند و برای چند روز در محلی نگه داشته‌اند که خودش آن را زندان یا محل نگهداری کودکان توصیف می‌کند. در حالی که همچنان تلاش می‌کند بسته‌های دستمال کاغذی‌اش را بفروشد و گاهی با مشتریان چانه می‌زند، درباره یکی از بازداشت‌هایش می‌گوید: «ما وقتی این‌جا آمدیم، کار نبود که پدرم سر کار برود. مادرم هم مریض است. من و خواهر خوردترم می‌آییم کار می‌کنیم؛ من دستمال می‌فروشم و خواهرم ساجق.» او ادامه می‌دهد: «طالبان ما را چندین بار بازداشت کرده است. یک بار من را به زندان برد و تا سه روز کسی خبر نبود. آخر پدرم خبر شد و من را آزاد کرد.» به گفته حسنی، در جریان بازداشت با او خشونت شده و غذای کافی نیز در اختیار کودکان قرار نمی‌گرفته است. می‌گوید: «وقتی گریه می‌کردم، من را شلاق می‌زد.» او از بازداشت دیگری در ماه رمضان امسال نیز روایت می‌کند: «من فرار می‌کردم، طالب من را به زور داخل موتر انداخت. وقتی گریه کردم، با میل تفنگ به سرم زد. سرم شکست و خون شد.» حسنی می‌گوید در محل نگهداری، دادن غذا به کودکان با روزه‌گرفتن آنان ارتباط داده می‌شد. او می‌گوید: «داخل زندان هم به ما غذا نمی‌داد. فقط می‌گفت به کسی نان خشک داده می‌شود که روزه بگیرد. من چون خورد بودم نمی‌توانستم روزه بگیرم، می‌گفت تو حق نان خوردن نداری. شب‌ها به من نان نمی‌داد و می‌گفت چرا روز آب خوردی. داخل زندان نان نبود، فقط می‌توانستیم آب بنوشیم.» او می‌افزاید: «طالب‌ها شب‌ها خودشان گوشت و برنج می‌خوردند. دختران و بچه‌هایی که روزه می‌گرفتند، برای آن‌ها هم فقط غذای اضافی یا نان خشک می‌دادند.» هنگام صحبت درباره این تجربه‌ها، صدای حسنی می‌لرزد و اشک از گوشه چشم‌هایش جاری می‌شود. چند ثانیه مکث می‌کند و سپس از زندگی‌اش پیش از بازگشت به افغانستان می‌گوید. «من در ایران مدرسه می‌رفتم، درس می‌خواندم، اما حالی مجبور شدم کار کنم.» ترس اصلی او اکنون بازداشت دوباره است. می‌گوید: «هر روز می‌ترسم که باز طالبان من را بازداشت کند، چون طالبان به پدرم گفته اگر این بار بازداشت شوم، به خاطر آزادکردنم نیاید و آزادم نمی‌کند.» اما ترس، او را از آمدن به سرک بازنداشته است. دلیلش را ساده توضیح می‌دهد: «شب‌ها در سفره ما که نان نباشد، من مجبورم کار کنم. پدرم می‌گوید برو کار کن.» روایت حسنی، تجربه کودکی است که میان فشار اقتصادی خانواده و ترس از بازداشت گیر مانده است. او می‌گوید اگر در خانه بماند، درآمدی برای کمک به خانواده ندارد و اگر برای کار به سرک بیاید، هر روز نگران است دوباره بازداشت شود. گفت‌وگوی ما در کنار سرک به پایان می‌رسد. حسنی بسته‌های دستمال کاغذی‌اش را دوباره در دست می‌گیرد و به سمت چهارراه می‌رود؛ جایی که موترها یکی پس از دیگری در برابر چراغ سرخ توقف می‌کنند و او برای فروش دستمال به سراغ راننده بعدی می‌رود. اما برای او، هر چراغ سرخ فقط چند دقیقه فرصت برای فروش یک بسته دستمال نیست؛ لحظه‌ای است میان انتظار برای پیدا کردن مشتری و ترس از این‌که چه کسی در موتر بعدی نشسته است.

Image: Reuters سازمان جهانی صحت (WHO) اعلام کرده است که در ماه جولای سال جاری میلادی، 198 مورد مرگ مرتبط با سینه‌بغل در افغانستان ثبت شده است. این سازمان در گزارش تازه خود روز پنج‌شنبه (5 سنبله) نوشته است که در همین ماه بیش از 78 هزار مورد سینه‌بغل ثبت شده که در مقایسه با ماه جون 17.9 درصد افزایش یافته است. در ماه جون، 65 هزار و 663 مورد سینه‌بغل و 168 مورد مرگ مرتبط با آن ثبت شده بود. براساس این گزارش، از آغاز سال 2026 تا پایان جولای، در مجموع 780 هزار و 561 مورد سینه‌بغل و یک‌هزار و 563 مورد مرگ مرتبط با این بیماری در افغانستان ثبت شده است. سازمان جهانی صحت افزوده است که در ماه جولای، موارد اسهال آبکی همراه با کم‌آبی 31.6 درصد و موارد مشکوک تب دنگی 85.5 درصد نسبت به ماه پیش افزایش یافته است. این سازمان هشدار داده است که کمبود بودجه، ادامه خدمات ضروری صحی را با خطر روبه‌رو کرده و افزایش فصلی بیماری‌ها در کنار محدودیت منابع، فشار بر روند مقابله با شیوع بیماری‌ها را بیشتر کرده است.

Sent to ZAN TV شبکه حرکت زنان افغانستان سخنان عایشه وهاب، نماینده منتخب افغان‌تبار کنگره امریکا، درباره ضرورت ادامه دیپلماسی و داشتن رابطه با افغانستان «فارغ از این‌که چه گروهی در قدرت است» را محکوم کرده و گفته است حرکت به‌سوی روابط رسمی با طالبان در شرایط کنونی به عادی‌سازی سرکوب زنان منجر می‌شود. اعضای این شبکه با انتشار قطعنامه‌ی و برگزاری یک حرکت اعتراضی گفته‌اند هرگونه حرکت به‌سوی روابط رسمی با طالبان، بدون تغییر در وضعیت حقوق زنان، به این گروه اعتبار سیاسی می‌دهد. در قطعنامه این شبکه آمده است: «افغان‌تبار بودن امتیاز نمایندگی از زنان افغانستان نیست؛ و جایگاه سیاسی، مجوز معامله بر سر رنج آنان نیست.» اعضای شبکه حرکت زنان افغانستان گفته‌اند موضع وهاب را نماینده دیدگاه زنان افغانستان نمی‌دانند و تأکید کرده‌اند که افغان‌تبار بودن به‌تنهایی به کسی صلاحیت نمی‌دهد از جانب زنان این کشور سخن بگوید. این شبکه همچنین گفته است عایشه وهاب سال‌ها در افغانستان زندگی نکرده و تجربه مستقیم زنانی را نداشته است که زیر حاکمیت طالبان با ممنوعیت آموزش و کار، محدودیت رفت‌وآمد و سرکوب اعتراض‌ها روبه‌رو شده‌اند. در بخشی از قطعنامه خطاب به وهاب آمده است: «تو حق داری نظر سیاسی خودت را داشته باشی؛ اما حق نداری آن را به نام زنان افغانستان بفروشی.» شبکه حرکت زنان افغانستان رابطه رسمی با طالبان را در شرایط فعلی «عادی‌سازی سرکوب» و دادن امتیاز سیاسی به این گروه خوانده و گفته است در برابر تلاش‌هایی که به باور اعضای این شبکه به مشروعیت‌بخشی طالبان منجر شود، سکوت نخواهد کرد. این واکنش پس از اظهارات عایشه وهاب در گفت‌وگوی روز دوشنبه (24 آگست) با برنامه «Democracy Now!» مطرح شده است. وهاب در این مصاحبه از محدودیت طالبان بر زنان و دختران انتقاد کرد و گفت جلوگیری از آموزش و زندگی عادی آنان می‌تواند برای آینده افغانستان «فاجعه‌بار» باشد. اما، او در عین حال گفت ایالات متحده باید دیپلماسی را دنبال کند و «فارغ از این‌که چه گروهی در قدرت است»، با افغانستان رابطه داشته باشد. وهاب گفت چنین تعاملی می‌تواند برای سوق‌دادن حاکمان افغانستان به‌سوی رعایت حقوق بشر، حقوق زنان و حقوق مدنی مورد استفاده قرار گیرد. او همچنین درباره همکاری اقتصادی و قراردادهای مرتبط با منابع افغانستان صحبت کرد. این واکنش در شرایطی مطرح می‌شود که طالبان طی پنج سال گذشته زنان و دختران را از آموزش متوسطه و دانشگاه محروم کرده و محدودیت‌های گسترده‌ای بر کار، رفت‌وآمد و حضور آنان در زندگی عمومی وضع کرده‌اند. منتقدان سخنان وهاب، تأکید او بر ادامه دیپلماسی و داشتن رابطه با افغانستان تحت حاکمیت طالبان را نگران‌کننده می‌دانند و می‌گویند چنین رویکردی، بدون تضمین مشخص برای حقوق زنان، می‌تواند به عادی‌سازی روابط با طالبان منجر شود.

Sent to ZAN TV نهاد سیویکوس مانیتور در ارزیابی تازه خود گفته است زنان معترض در افغانستان برای کاهش خطر شناسایی، اعتراض‌های خود را به خانه‌ها و مکان‌های بسته منتقل کرده‌اند؛ اما این اعتراض‌های کوچک و مخفیانه نیز آنان را با خطر نظارت، بازداشت خودسرانه و خشونت روبه‌رو می‌کند. این نهاد روز چهارشنبه (26 آگست) در گزارشی درباره وضعیت آزادی‌های مدنی افغانستان پس از پنج سال حاکمیت طالبان گفته است که فضای فعالیت مستقل مدنی و اعتراض مسالمت‌آمیز در افغانستان به‌شدت محدود است. سیویکوس فضای مدنی افغانستان را با امتیاز 8 از 100 در رده «بسته» قرار داده است. براساس این گزارش، جنبش‌های اعتراضی زنان در آستانه پنجمین سال بازگشت طالبان به قدرت، فعالیت‌های خود را از طریق اعلامیه‌ها، شعارها، سرودهای اعتراضی، حرکت‌های نمادین و کارزارهای آنلاین ادامه داده‌اند. گروه‌های زنان همچنین خواستار برگزاری اعتراض‌ها و حرکت‌های همبستگی در داخل و خارج افغانستان شده‌اند. سیویکوس می‌گوید زنان داخل افغانستان اعتراض‌های خود را عمدتاً در خانه‌های شخصی و دیگر مکان‌های بسته برگزار می‌کنند و برای کاهش خطر شناسایی، این حرکت‌ها را به‌گونه محدود و مخفیانه پیش می‌برند. به گفته این نهاد، حتی چنین شکل‌هایی از اعتراض نیز خطر نظارت، بازداشت خودسرانه و خشونت را برای زنان از میان نبرده است. این گزارش می‌افزاید که آزادی تجمع مسالمت‌آمیز در افغانستان به‌شدت محدود و خطر بازداشت خودسرانه، تهدید و استفاده از زور فضای اندکی برای اعتراض علنی به سیاست‌های طالبان باقی گذاشته است. به گفته سیویکوس، این خطر برای اعتراض‌های مرتبط با حقوق زنان بیشتر است؛ زیرا محدودیت بر تجمع با کنترل طالبان بر رفت‌وآمد، پوشش و حضور زنان در زندگی عمومی همراه شده است. سیویکوس در بخشی از گزارش به اعتراض 9 جون در منطقه جبرئیل هرات اشاره کرده است؛ اعتراضی که پس از بازداشت زنان و دختران به‌دلیل نوع پوشش برگزار شد. براساس این گزارش، نیروهای طالبان هنگام متفرق‌کردن معترضان از گلوله استفاده کردند؛ یک پسر کشته شد، دست‌کم چهار نفر زخمی و حداقل 17 معترض بازداشت شدند. این نهاد می‌گوید در روزهای پس از اعتراض، مأموران استخبارات طالبان به‌گونه تصادفی تلفن‌های همراه مردم را بررسی می‌کردند تا پیام‌ها یا تصاویر مرتبط با اعتراض را پیدا کنند. افرادی که چنین محتواهایی در تلفن‌های‌شان یافت می‌شد، بازداشت و بازجویی شدند. براساس گزارش، طالبان از اوایل جون اجرای مقررات پوشش زنان را در هرات تشدید کردند. سیویکوس با استناد به دیدبان حقوق بشر نوشته است که تا 7 جون دست‌کم 30 زن به اتهام رعایت‌نکردن پوشش مورد نظر طالبان بازداشت شده بودند. در اوایل آگست نیز موارد دیگری از بازداشت زنان در بخش‌های مختلف هرات گزارش شد. سیویکوس همچنین با استناد به گزارش هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان نوشته است که از اپریل تا جون 2026، مأموران وزارت امر به معروف طالبان 389 مورد بازداشت خودسرانه و 65 مورد بدرفتاری را انجام داده‌اند. یوناما در همین دوره ادامه محدودیت بر آزادی بیان، بسته‌شدن رسانه‌ها، تشدید اجرای مقررات امر به معروف و حذف زنان و دختران از آموزش و زندگی عمومی را نیز ثبت کرده است. این نهاد می‌گوید فعالان مدنی، خبرنگاران و منتقدان طالبان نیز با محدودیت‌های شدید، بازداشت خودسرانه، تهدید و خشونت روبه‌رو هستند. به ارزیابی سیویکوس، طالبان محدودیت بر فعالیت مستقل مدنی را در نهادهای دولتی، رسانه‌ها، مراکز آموزشی و فضاهای عمومی گسترش داده‌اند. گزارش سیویکوس در حالی منتشر شده است که طالبان اخیراً «قانون شرطه» را منتشر کردند؛ قانونی که پس از توشیح هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، در جریده رسمی وزارت عدلیه این گروه نشر شده است. ماده 50 این قانون برگزاری هرگونه تظاهرات را در سراسر افغانستان ممنوع می‌کند. با این حال، گزارش سیویکوس می‌گوید زنان با وجود خطر نظارت، بازداشت و خشونت همچنان از شیوه‌های محدود و مخفیانه برای بیان اعتراض خود استفاده می‌کنند.

Social Media منابع مردمی در هرات می‌گویند نویدالله فطرت، یکی از استادان دانشگاه در این ولایت، از سوی نیروهای طالبان بازداشت شده است. تاکنون دلیل و زمان دقیق بازداشت و محل نگهداری او مشخص نیست و مقام‌های طالبان نیز در این باره اظهار نظر نکرده‌اند. به گفته منابع، فطرت پیش از بازداشت در اظهاراتی علنی از تعصب، بی‌عدالتی و وضعیت جاری افغانستان زیر حاکمیت طالبان انتقاد کرده بود. او درباره مشکلات اجتماعی، عدالت و شرایط زندگی مردم صحبت کرده و خواستار برخورد عادلانه با شهروندان شده بود. در ویدیویی که پیش از بازداشت در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده، فردی که خود را نویدالله فطرت معرفی می‌کند، از وضعیت افغانستان و عملکرد طالبان انتقاد می‌کند. او در بخشی از این ویدیو می‌گوید: «شاید این آخرین ویدیوی من باشد.» با این حال، ارتباط این ویدیو و اظهارات او با بازداشت اخیرش تاکنون از سوی منابع مستقل تأیید نشده است. همچنین مشخص نیست کدام نهاد طالبان مسئول بازداشت او است. بازداشت نویدالله فطرت در حالی گزارش می‌شود که در هفته‌های اخیر موارد دیگری از بازداشت شهروندان، فعالان و کارمندان نهادهای بین‌المللی در هرات گزارش شده است. پیش از این، منابع محلی از بازداشت غلام‌نبی مدثر، فعال مدنی و استاد دانشگاه، از سوی استخبارات طالبان خبر داده بودند. براساس گزارش‌ها، او پس از بازنشر خبرهای مربوط به اعتراض باشندگان منطقه جبرئیل بازداشت شد. در موردی دیگر، استخبارات طالبان در هرات دو کارمند سازمان ملل متحد را بازداشت کرد. هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان این بازداشت را تأیید کرده و از طالبان خواسته است مصونیت و امتیازات کارمندان این سازمان را رعایت کنند. همچنین گزارش‌هایی از بازداشت شماری از زنان در هرات توسط نیروهای امر به معروف طالبان منتشر شده است. براساس این گزارش‌ها، برخی از این زنان هنگام رفت‌وآمد و به‌دلیل نوع پوشش‌شان متوقف و بازداشت شده‌اند. شماری از فعالان مدنی می‌گویند افزایش چنین بازداشت‌هایی باعث شده شهروندان در بیان دیدگاه‌های انتقادی خود محتاط‌تر شوند. آنان تأکید دارند که انتقاد مسالمت‌آمیز و بیان نظر نباید به بازداشت افراد منجر شود. شماری از فعالان حقوق بشر نیز خواستار آزادی فوری و بدون قیدوشرط نویدالله فطرت شده و از نهادهای بین‌المللی خواسته‌اند وضعیت او را پیگیری کنند.

Image: Reuters / Pajhwok News Agency سازمان حقوق بشر و دموکراسی افغانستان (AHRDO) در گزارشی تازه می‌گوید طالبان از شلاق‌زدن در ملأعام به‌عنوان ابزاری برای تحمیل نظم اجتماعی مورد نظر خود و کنترل زندگی زنان استفاده می‌کنند. این گزارش می‌گوید مجازات با شلاق به‌گونه نامتناسب زنان را تحت تأثیر قرار داده و بخشی از روند گسترده‌تر محدودکردن آزادی رفت‌وآمد، پوشش، زندگی خصوصی و استقلال آنان است. این گزارش با عنوان «شلاق‌های قدرت، نمایش کنترل» روز سه‌شنبه (25 اگست) منتشر شده و موارد مجازات عمومی با شلاق توسط طالبان از سال 2022 تا 2026 را بررسی کرده است. سازمان حقوق بشر و دموکراسی افغانستان می‌گوید تا 21 اپریل 2026، 633 مورد مجازات با شلاق را که 2 هزار و 745 نفر را دربر می‌گیرد، مستند کرده است. از این میان، یک هزار و 761 نفر مرد، 422 نفر زن و جنسیت 562 نفر مشخص نشده است. این نهاد می‌گوید شلاق‌زدن در ملأعام اکنون در تمام ولایت‌های افغانستان اجرا می‌شود و طالبان از این مجازات نه‌تنها برای جرایم معمول، بلکه برای کنترل بخشی از زندگی خصوصی و اجتماعی مردم نیز استفاده می‌کنند. براساس گزارش، زنان به اتهام‌هایی مانند بیرون‌شدن از خانه بدون محرم، «فرار از خانه»، روابط خارج از ازدواج و تخطی از مقررات پوشش و رفتار اجتماعی بازداشت و با شلاق مجازات شده‌اند. این روش همچنین به طالبان امکان داده است بر رفت‌وآمد، روابط شخصی و حضور زنان در جامعه کنترل بیشتری اعمال کنند. سازمان حقوق بشر و دموکراسی افغانستان می‌گوید «نهادینه‌شدن» مجازات با شلاق به‌گونه نامتناسب زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد و این مجازات بخشی از روند گسترده‌تر از بین‌بردن حقوق زنان و دختران در افغانستان است. به گفته این نهاد، محدودیت بر رفت‌وآمد، پوشش، کار و ارتباطات اجتماعی زنان، استقلال و زندگی خصوصی آنان را نیز هدف قرار داده است. زنانی که از خشونت فرار کردند، مجازات شدند این گزارش بر 23 شهادت قربانیان نیز تکیه دارد که 15 مورد آن مربوط به زنان است. در یکی از موارد، زنی که در یک ازدواج اجباری مورد خشونت قرار داشت، برای فرار از خشونت خانه را ترک کرد. طالبان او را بازداشت کردند و به اتهام ترک خانه بدون محرم و داشتن رابطه با فردی که به گفته طالبان در فرار به او کمک کرده بود، به 39 ضربه شلاق و 9 ماه زندان محکوم کردند. براساس شهادت ثبت‌شده در گزارش، این زن هنگام شلاق‌خوردن بیهوش شد، دچار زخم‌ها و جراحات شدید شد و پس از آن نیز مراقبت صحی دریافت نکرد. پس از پایان زندان، او به دلیل ترس از کشته‌شدن توسط شوهرش ناگزیر به زندگی مخفیانه شد. در مورد دیگری، زنی که از خشونت خانوادگی رنج می‌برد، برای درخواست کمک به اداره امر به معروف طالبان مراجعه کرد. اما مقام‌های طالبان به‌جای رسیدگی به شکایت او، وی را به ایجاد اختلاف در خانواده متهم کردند و بدون برگزاری محاکمه رسمی، هشت ضربه شلاق زدند. گزارش همچنین روایت زنی دارای معلولیت ذهنی را ثبت کرده است که خانواده‌اش می‌گویند یکی از اعضای طالبان به او تجاوز کرده بود. خانواده این زن برای شکایت به مقام‌های طالبان مراجعه کردند، اما خود او به اتهام «رابطه خارج از ازدواج» زندانی و به 20 ضربه شلاق و دو ماه زندان محکوم شد. این شهادت‌ها نشان می‌دهند که برخی زنان پس از فرار از خشونت، ازدواج اجباری یا سوءاستفاده، به‌جای دریافت حمایت، خود بازداشت و مجازات شده‌اند. افزایش مجازات با شلاق پس از قانون امر به معروف یافته‌های گزارش نشان می‌دهد که پس از تصویب قانون امر به معروف و نهی از منکر طالبان در آگست 2024، شمار موارد ثبت‌شده مجازات با شلاق افزایش یافته است. از مجموع 516 اعلامیه‌ای که در این گزارش بررسی شده، 352 مورد، معادل 68.2 درصد، پس از تصویب این قانون منتشر شده است. در همین دوره، یک هزار و 391 نفر به مجازات با شلاق محکوم شده‌اند که براساس آمارهای همین بخش از گزارش، حدود 63.4 درصد افراد ثبت‌شده را تشکیل می‌دهد. گزارش می‌گوید قانون امر به معروف به مأموران این وزارت اختیارات گسترده‌ای برای نظارت بر رفتار، پوشش و دسترسی مردم به خدمات داده است. به گفته این نهاد، این اختیارات بخشی از یک نظام گسترده‌تر برای کنترل زندگی اجتماعی مردم است. آمار سالانه نیز افزایش این مجازات را نشان می‌دهد. شمار اعلامیه‌های ثبت‌شده از 46 مورد در سال 2022 و 30 مورد در سال 2023، به 178 مورد در سال 2024 و 262 مورد در سال 2025 رسیده است. تنها در کمتر از چهار ماه نخست سال 2026، تا 21 اپریل، 117 اعلامیه دیگر ثبت شده است. شلاق برای کنترل زندگی خصوصی براساس یافته‌های گزارش، بخش قابل توجهی از مجازات‌ها به رفتارهایی مربوط می‌شود که طالبان آن‌ها را «جرایم اخلاقی» می‌خوانند. اتهام «زنا» در 98 حکم قضایی، معادل حدود 19 درصد حکم‌های بررسی‌شده، ثبت شده است. «فرار از خانه» نیز در 65 حکم دیده می‌شود. گزارش می‌گوید برای جرم‌انگاری «فرار از خانه» مبنای روشنی در چارچوب‌های حقوقی بررسی‌شده پیدا نشده است. براساس این گزارش، مجازات زنان به دلیل «فرار از خانه»، بیرون‌شدن بدون محرم یا روابط شخصی، آزادی رفت‌وآمد و زندگی خصوصی آنان را محدود می‌کند. در مجموع آمار‌های گزارش، اتهام‌های مرتبط با روابط خارج از ازدواج و «فرار از خانه» از جمله موارد پرتکرار بوده‌اند. این گزارش همچنین می‌گوید تهدید به شلاق و اجرای آن در ملأعام، فضای ترس ایجاد می‌کند و می‌تواند زنان را از رفت‌وآمد، ارتباط با دیگران و حضور در اجتماع بازدارد. «مجازات با شلاق مصداق شکنجه است» سازمان حقوق بشر و دموکراسی افغانستان در تحلیل حقوقی خود می‌گوید شلاق‌زدن در ملأعام، ممنوعیت شکنجه و رفتار ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز را نقض می‌کند. این نهاد همچنین می‌گوید شواهد بررسی‌شده می‌تواند نشان‌دهنده وقوع جرایم علیه بشریت و جرایم جنگی باشد؛ از جمله شکنجه، محرومیت شدید از آزادی، آزار و اذیت و دیگر رفتارهای غیرانسانی. سازمان حقوق بشر و دموکراسی افغانستان از دفتر دادستان دیوان کیفری بین‌المللی خواسته است شواهد مربوط به این موارد را در چارچوب تحقیقات جاری درباره افغانستان بررسی کند. این سازمان همچنین از طالبان خواسته است مجازات با شلاق را به‌طور کامل متوقف و تمام قوانین، فرمان‌ها و دستورهایی را که زمینه چنین مجازات‌ها و تبعیض علیه زنان و دختران را فراهم می‌کنند، لغو کنند.