Sent to Zan TV نویسنده: فرحناز فروغ | خبرنگار من خبرنگار بودم؛ با کلمه‌ها زندگی می‌کردم و با دوربین و قلم، درد مردمم را روایت می‌کردم. اما روزی رسید که خودم شدم یکی از همان آدم‌هایی که باید از دردشان می‌نوشتم. روزی که کابل سقوط کرد، انگار چیزی بیشتر از یک شهر را از دست دادم؛ خانه‌ام را، کوچه‌هایم را، دوستانم را، خاطراتم را و آرامشی را که فکر می‌کردم همیشه خواهم داشت. با چشمانی پر از اشک، کابل را ترک کردم. وقتی از خانواده‌ام جدا می‌شدم، نمی‌دانستم این خداحافظی برای چند روز است، چند ماه است یا شاید برای همیشه. هنوز صدای آن روزها در ذهنم زنده است؛ صدای گریه مردم، صدای اضطراب، صدای قدم‌هایی که نمی‌دانستند به کجا می‌روند. من هم در میان همان جمعیت بودم؛ خبرنگاری که سال‌ها درد دیگران را روایت کرده بود، اما آن روز خودش هیچ کلمه‌ای برای روایت دردش پیدا نمی‌کرد. خیلی سخت و دردناک بود و دردناک‌تر از آن این بود که خواهرم را در انفجاری در حوزه ششم امنیتی کابل از دست داده بودم. حمل خاطراتش برایم بسیار سنگین بود. هنوز برایم سخت است باور کنم دختری که روزی در خانه کنار ما زندگی می‌کرد، می‌خندید، حرف می‌زد و بخشی از زندگی ما بود، حالا فقط در خاطرات من حضور دارد. من نتوانستم برای آخرین بار او را در آغوش بگیرم. نتوانستم بگویم چقدر دوستش داشتم. و شاید دردناک‌ترین قسمت ماجرا همین باشد؛ اینکه جنگ فقط آدم‌ها را نمی‌کشد، گاهی فرصت خداحافظی را هم از خانواده‌ها می‌گیرد. اکنون من در غربت هستم و خواهرم زیر خاک وطنم آرام گرفته است. گاهی با خودم فکر می‌کنم اگر آن انفجار اتفاق نمی‌افتاد، امروز کجا بود؟ چه می‌کرد؟ آیا هنوز صدایش در خانه می‌پیچید؟ آیا هنوز با هم درباره زندگی و آینده حرف می‌زدیم؟ هیچ‌کدام از این سؤال‌ها جواب ندارند. آن روز فهمیدم بعضی دردها را نمی‌توان فقط با کلمات روایت کرد. من خواهرم را از دست دادم، وطنم را ترک کردم و حالا در غربت زندگی می‌کنم؛ با خاطراتی که هر کدام‌شان بخشی از قلبم را با خود برده‌اند. گاهی مردم فکر می‌کنند نجات پیدا کرده‌ام، چون از آن جنگ و ناامنی بیرون آمده‌ام. اما کسی نمی‌پرسد با چه چیزی از آنجا بیرون آمده‌ام. من کابل را ترک کردم، اما کابل مرا ترک نکرد. هر شب بخشی از آن شهر با من به خواب می‌آید؛ کوچه‌ای که از آن عبور می‌کردم، صدای آشنای خانواده‌ام، چهره دوستانم و آن خانه‌ای که حالا فقط در خاطراتم وجود دارد. غربت فقط دور بودن از یک سرزمین نیست؛ گاهی یعنی هر روز صبح بیدار شوی و بفهمی زندگی‌ای که می‌شناختی، دیگر وجود ندارد. من هنوز همان خبرنگارم؛ اما این بار خبری که می‌خواهم روایت کنم، خبر خودم است. خبر زنی که خانه‌اش را از دست داد. خبر خانواده‌ای که از هم دور افتاد. خبر نسلی که مجبور شد با چمدانی کوچک، دنیایی از خاطرات را ترک کند. گاهی دلم می‌خواهد دوباره به کابل برگردم؛ نه برای اینکه گذشته را تغییر بدهم، فقط برای اینکه یک بار دیگر کنار خانواده‌ام بنشینم و احساس کنم هنوز جایی در این دنیا هست که به آن تعلق دارم. من کابل را با گریه ترک کردم… اما هنوز امید دارم روزی بتوانم بدون اشک، از کابل یاد کنم. تا آن روز، من با خاطراتم زندگی می‌کنم، با دلتنگی‌هایم می‌نویسم و سعی می‌کنم زنده بمانم؛ شاید روزی دوباره قلمم، به جای روایت سقوط و فرار، از بازگشت، آرامش و دیدار دوباره خانواده بنویسد.

Image: © Ali Khara / Reuters هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) می‌گوید زنان به دلیل ترس از تهدید و انتقام‌جویی و بی‌اعتمادی به نهادهای طالبان، بدرفتاری نیروهای این گروه را گزارش نمی‌کنند. یوناما روز دوشنبه (19 اسد) گزارش تازه‌ای با عنوان «پاسخگویی سکتور امنیتی در افغانستان» منتشر کرده است. این نهاد می‌گوید از زمان بازگشت طالبان به قدرت در آگست 2021، وضعیت حقوق بشر، امنیت، حاکمیت قانون و چگونگی برخورد نیروهای پولیس، استخبارات و مسئولان زندان‌های طالبان با مردم را زیر نظر داشته است. در گزارش آمده است که شماری از شکایت‌های مردم از بدرفتاری اعضای این گروه بدون پیگیری و حل باقی مانده‌اند. یوناما می‌گوید ترس از تهدید و انتقام، در کنار بی‌اعتمادی به راه‌های شکایت زیر اداره طالبان، سبب شده است بسیاری از قربانیان آنچه بر آنان گذشته است را گزارش نکنند. برای زنان، این وضعیت به دلیل نبود یا کمبود مأموران زن که بتوانند شکایت‌های آنان را بشنوند، دشوارتر شده است. یوناما همچنین مواردی را ثبت کرده است که در آن محاکم نظامی طالبان از پذیرفتن شکایت مردم علیه نیروهای این گروه خودداری کرده‌اند. براساس گزارش، محاکم نظامی طالبان به شماری از شاکیان گفته‌اند که دیگر با ادعاهای خود «علیه مجاهدین» به محکمه مراجعه نکنند. یوناما هشدار داده است که چنین برخوردی به ادامه فضای معافیت از پاسخگویی کمک می‌کند. این نهاد می‌گوید طالبان درباره بسیاری از شکایت‌های مطرح‌شده روشن نمی‌کنند که چه تحقیقی انجام شده، چه نتیجه‌ای به دست آمده و آیا فرد مسئول واقعاً پاسخگو شده است یا نه. به گفته یوناما، مردم در بسیاری موارد نمی‌دانند شکایت‌شان به کجا رسیده و چه تصمیمی درباره آن گرفته شده است. گزارش همچنین درباره وضعیت زنان هنگام پیگیری موارد خشونت ابراز نگرانی کرده است. یوناما می‌گوید مشخص نیست در روش‌های تحقیق طالبان، برای حفاظت از زنان قربانی و شاهدان تدابیر مشخصی وجود دارد یا نه و آیا هنگام رسیدگی به خشونت علیه زنان، شرایط و نیازهای ویژه آنان در نظر گرفته می‌شود. یوناما نوشته است که وزارت داخله و اداره زندان‌های طالبان از شماری پولیس و محافظ زن استفاده می‌کنند، اما تعداد دقیق آنان و نوع وظایف‌شان روشن نیست. همچنان مشخص نیست که آیا این زنان می‌توانند شکایت‌های قربانیان زن را بررسی و تحقیق کنند یا تنها در وظایف عادی به کار گرفته می‌شوند. درباره حضور کارمندان زن در استخبارات طالبان نیز اطلاعاتی در دست نیست. براساس این گزارش، افغانستان همچنان به رعایت تعهدات بین‌المللی حقوق بشر مکلف است؛ از جمله حفاظت از حق زندگی، آزادی و امنیت افراد و جلوگیری از شکنجه و رفتارهای ظالمانه و تحقیرآمیز. یوناما می‌گوید پس از بازگشت طالبان، قانون اساسی و شماری از قوانین پیشین لغو شده‌اند و این گروه شریعت را مبنای قوانین خود قرار داده است. یوناما همچنین گفته است از هیچ فرمان مشخص رهبر طالبان آگاهی ندارد که حق قربانیان برای دانستن حقیقت، دریافت جبران خسارت و غرامت در برابر آسیبی که به آنان وارد شده است را تضمین کند. این نهاد از طالبان خواسته است راه‌های امن، قابل دسترس و قابل اعتماد برای ثبت شکایت ایجاد کنند تا زنان و مردان بتوانند بدون ترس از تهدید، انتقام یا تبعیض، بدرفتاری نیروهای این گروه را گزارش دهند. یوناما همچنین خواستار حفاظت از قربانیان، شاهدان و افرادی شده است که موارد نقض حقوق بشر را گزارش می‌کنند.

Sent to ZAN TV منابع مردمی در هرات از کشته‌شدن یک جوان به نام محمد نعمان، فرزند عبدالرحمن مرادی و از خانواده حاجی ارباب شیروخان علیزایی، از وکلای پیشین شورای ولایتی هرات، در نزدیکی فرماندهی امنیه طالبان در این ولایت خبر می‌دهند. به گفته منابع، محمد نعمان امروز دوشنبه (19 اسد) هنگام عبور از نزدیکی دروازه فرماندهی امنیه طالبان در هرات کشته شده است. درباره چگونگی وقوع این رویداد و هویت عامل یا عاملان آن، تاکنون جزئیات رسمی منتشر نشده است. باشندگان هرات می‌گویند وقوع چنین رویدادی در نزدیکی یکی از مراکز اصلی امنیتی طالبان، نگرانی آنان را درباره وضعیت امنیتی شهر افزایش داده است. شماری از باشندگان این ولایت می‌گویند طالبان پس از به‌دست‌گرفتن قدرت بارها از تأمین امنیت در سراسر افغانستان سخن گفته‌اند، اما نگرانی از قتل، سرقت، آدم‌ربایی و دیگر جرایم همچنان در زندگی روزمره مردم وجود دارد. به گفته باشندگان هرات، امنیت تنها به نبود جنگ محدود نمی‌شود و شهروندان باید در بازار، جاده، محل کار و حتی در نزدیکی مراکز حکومتی احساس مصونیت داشته باشند. منابع مردمی خواستار روشن‌شدن چگونگی این رویداد و شناسایی عامل یا عاملان آن شده‌اند. آنان می‌گویند خانواده قربانی و مردم حق دارند بدانند چه اتفاقی افتاده و نهادهای مسئول برای شناسایی عاملان چه اقداماتی انجام داده‌اند. برخی باشندگان هرات می‌پرسند اگر یک شهروند در نزدیکی یک مرکز امنیتی کشته شود، امنیت در سایر نقاط شهر چگونه تأمین خواهد شد. تاکنون مقام‌های طالبان درباره کشته‌شدن محمد نعمان و جزئیات این رویداد به‌گونه رسمی توضیح نداده‌اند. این رویداد در حالی رخ می‌دهد که موضوع امنیت و میزان مصونیت شهروندان همچنان از نگرانی‌های مطرح‌شده از سوی مردم در بخش‌هایی از افغانستان است.

Sent to ZAN TV جنبش زنان مقتدر افغانستان مقیم ایران در آستانه پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت می‌گوید حذف زنان و دختران از آموزش، کار و مشارکت اجتماعی و سیاسی، نقض آشکار حقوق بشر و مانعی جدی در برابر صلح و ثبات افغانستان است. اعضای این جنبش در ویدیوهای ارسالی به زن‌نیوز، با برگزاری یک حرکت اعتراضی در ایران، پانزدهم آگست 2021 را یکی از تلخ‌ترین نقاط عطف تاریخ معاصر افغانستان خوانده‌اند؛ روزی که به گفته آنان، زندگی میلیون‌ها شهروند، به‌ویژه زنان و دختران، وارد مرحله تازه‌ای از بحران و محرومیت شد. این جنبش در اعلامیه‌ای که پنج‌شنبه (15 اسد) منتشر کرد، گفته است پنج سال پس از بازگشت طالبان، زنان و دختران همچنان با سیاست‌های نظام‌مند حذف و تبعیض روبه‌رو هستند و از آموزش، کار، مشارکت اجتماعی و سیاسی و بسیاری از حقوق اساسی محروم شده‌اند. در این اعلامیه آمده است: «حقوق زنان افغانستان قابل معامله نیست. حق آموزش دختران قابل مذاکره نیست. کرامت انسانی قابل تعلیق نیست.» جنبش زنان مقتدر افغانستان از سازمان ملل متحد، دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی خواسته است سیاست سکوت، مماشات و عادی‌سازی روابط با طالبان را کنار بگذارند و برای حمایت واقعی از حقوق و آزادی‌های مردم افغانستان اقدام عملی کنند. این جنبش همچنین از جامعه جهانی خواسته است محرومیت یک نسل کامل از دختران افغانستان را به یک «واقعیت عادی» تبدیل نکند و حقوق زنان و دختران را در تعاملات سیاسی با طالبان قربانی مصلحت‌های سیاسی نسازد. در اعلامیه تأکید شده است که هرگونه روند سیاسی درباره آینده افغانستان، بدون حضور واقعی و معنادار زنان و نمایندگان جامعه مدنی، نمی‌تواند به صلحی پایدار و عادلانه منجر شود. این جنبش گفته است حذف نیمی از جامعه از عرصه‌های اساسی زندگی، نه‌تنها نقض حقوق بشر، بلکه مانعی در برابر توسعه، ثبات و آینده افغانستان است.

Sent to ZAN TV جنبش زنان به سوی آزادی در آستانه پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، از سازمان ملل متحد، دولت‌ها و نهادهای حقوق بشری خواسته است که در برابر نقض حقوق مردم افغانستان سکوت نکنند و از عادی‌سازی روابط با طالبان بدون تضمین حقوق اساسی شهروندان خودداری کنند. اعضای این جنبش در کابل و اسلام‌آباد با برگزاری حرکت‌های اعتراضی، حاکمیت طالبان را فاقد مشروعیت مردمی خوانده و گفته‌اند که این گروه با سرکوب آزادی‌های اساسی، حذف زنان از عرصه‌های آموزشی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و تحمیل تبعیض جنسیتی، افغانستان را به «زندانی بزرگ» برای میلیون‌ها شهروند تبدیل کرده است. جنبش زنان به سوی آزادی خواستار آن شده است که سیاست‌های طالبان علیه زنان به‌عنوان «آپارتاید جنسیتی» به رسمیت شناخته شود و عاملان این سیاست‌ها در نهادهای بین‌المللی مورد پیگرد حقوقی قرار گیرند. این جنبش همچنین بر حق زنان و دختران برای آموزش، کار، مشارکت سیاسی، آزادی بیان، آزادی رفت‌وآمد و زندگی برابر تأکید کرده و خواهان لغو فوری تمامی محدودیت‌های تحمیل‌شده بر آنان شده است. اعضای این جنبش گفته‌اند هیچ جامعه‌ای بدون مشارکت زنان و احترام به حقوق انسانی نمی‌تواند آینده‌ای روشن داشته باشد. آنان از جامعه جهانی خواسته‌اند برای حمایت عملی از حقوق مردم افغانستان، به‌ویژه زنان و دختران، گام‌های مؤثر بردارد. جنبش زنان به سوی آزادی، مقاومت زنان افغانستان را نماد امید و شجاعت خوانده و گفته است صدای زنانی که در خیابان‌ها، خانه‌ها، زندان‌ها و تبعید برای آزادی مبارزه کرده‌اند، خاموش نخواهد شد. این در حالی است که در 15 آگست، پنج سال از بازگشت طالبان به قدرت می‌گذرد؛ پنج سالی که با محرومیت گسترده زنان و دختران از آموزش، کار، آزادی رفت‌وآمد و حضور در زندگی عمومی همراه بوده است. نهادهای بین‌المللی بارها از طالبان خواسته‌اند محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های اعمال‌شده بر زنان را لغو کنند، اما این گروه با ادعای تطبیق شریعت، تاکنون هیچ اقدام مؤثری برای پایان‌دادن به این سیاست‌ها انجام نداده است.

Social Media اتحاد فعالان حقوق بشر در واکنش به ادامه بازداشت زنان در هرات توسط طالبان می‌گوید هیچ جامعه‌ای با زندانی‌کردن زنان، خاموش‌ساختن دختران و حاکم‌کردن ترس بر خانواده‌ها به ثبات، عدالت یا مشروعیت دست نمی‌یابد. این نهاد روز پنج‌شنبه (8 اسد) بازداشت زنان به‌دلیل نوع پوشش را نقض آشکار آزادی فردی، کرامت انسانی و حقوق بنیادین آنان خوانده است. این نهاد در بیانیه‌ای گفته است که پایین‌کشیدن زنان از موترها در برابر دید مردم، انتقال اجباری آنان به مکان‌های نامعلوم و ایجاد فضای هراس در سطح شهر، نه اجرای قانون و نه تأمین نظم عمومی است. اتحاد فعالان حقوق بشر می‌گوید آنچه در هرات جریان دارد، تنها یک محدودیت پوششی نیست؛ بلکه بخشی از یک نظام سازمان‌یافته برای کنترل، تحقیر و حذف زنان از زندگی اجتماعی است. به گفته این نهاد، بازداشت زنان به‌دلیل پوشش، در کنار محرومیت آنان از آموزش، کار، مشارکت اجتماعی و آزادی رفت‌وآمد، نشان می‌دهد که طالبان زنان را به شهروندان درجه دوم تبدیل کرده‌اند. اتحاد فعالان حقوق بشر همچنین رفتار طالبان با زنان را ادامه الگوهای تاریخی تحقیر، اختطاف، سلب اختیار و برخورد ابزاری با آنان دانسته است. این نهاد تأکید کرده است که طالبان را گروهی «تروریستی، غیرقانونی و فاقد مشروعیت حقوقی» می‌داند و تمامی بازداشت‌های خودسرانه، سرکوب‌ها و محدودیت‌های تحمیل‌شده بر زنان را مغایر با اصول حقوق بشر، حقوق بین‌الملل و کرامت انسانی می‌خواند. اتحاد فعالان حقوق بشر از سازمان ملل متحد، گزارشگران ویژه، نهادهای حقوق بشری، دولت‌های متعهد به ارزش‌های دموکراتیک و جامعه جهانی خواسته است در برابر ادامه بازداشت و سرکوب زنان سکوت نکنند. این نهاد هشدار داده است که سکوت در برابر سرکوب زنان، راه را برای گسترش بی‌عدالتی و تکرار فجایع انسانی هموار می‌کند. این در حالی است که مأموران امر به معروف طالبان شام چهارشنبه (7 اسد) دست‌کم پنج زن مانتوپوش را در بخش‌های مختلف شهر هرات بازداشت کردند. براساس روایت شاهدان، یکی از این زنان را طالبان از موتر شوهرش پایین کشیده و با زور باخود برده‌اند. بازداشت زنان به‌دلیل نوع پوشش پیش از این نیز در هرات اعتراض‌هایی را برانگیخته بود؛ طالبان اعتراض باشندگان جبرئیل را با تیراندازی سرکوب کرد که در نتیجه آن دست‌کم دو نوجوان کشته و شماری زخمی شدند.

Image: Reporters Without Borders (RSF) گزارشگران بدون مرز (RSF)، مریم نایب‌خیل، مدیرمسئول شبکه تلویزیون زن، را در میان پنج نامزد جایزه آزادی مطبوعات سال 2026 در بخش «استقلال روزنامه‌نگاری» قرار داد؛ نامزدی‌ای که فراتر از یک دستاوردفردی، بازتاب مبارزه زنان خبرنگار است که با وجود تهدید، سانسور و مهاجرت اجباری، همچنان برای حفظ روزنامه‌نگاری مستقل درباره افغانستان تلاش می‌کنند. جایزه «استقلال روزنامه‌نگاری» گزارشگران بدون مرز همه‌ساله به خبرنگاران، رسانه‌ها یا نهادهایی تعلق می‌گیرد که در برابر فشارهای سیاسی، اقتصادی، مالی، مذهبی یا دیگر اشکال نفوذ ایستادگی کرده و اصول حرفه‌ای خود را حفظ کرده باشند. این سازمان در معرفی نایب‌خیل، ادامه فعالیت او در تبعید و حفظ موضع مستقلش در برابر طالبان و سیاست‌های این گروه را برجسته کرده است. گزارشگران بدون مرز در مجموع 28 خبرنگار، عکاس، رسانه و مدافع آزادی اطلاعات از 25 کشور را به‌عنوان نامزدان این جایزه در پنج بخش معرفی کرده بود. جایزه بخش استقلال در مراسمی که اول جون در شهر مارسی فرانسه برگزار شد، به جولیا منگولینی، خبرنگار آرژانتینی و بنیان‌گذار رسانه مستقل «فوتوراک»، تعلق گرفت. مریم نایب‌خیل در گفت‌وگو با زن‌نیوز می‌گوید این نامزدی را فراتر از یک دستاورد شخصی می‌داند. او می‌گوید: «این نامزدی را تنها یک دستاورد شخصی نمی‌دانم؛ بلکه آن را مسئولیتی بزرگ‌تر برای دفاع از آزادی بیان و صدای زنانی می‌دانم که با وجود محدودیت‌ها، همچنان از حق خود برای حضور در رسانه‌ها دفاع می‌کنند.» به گفته نایب‌خیل، بسیاری از زنان خبرنگار افغانستان تنها شغل خود را از دست نداده‌اند؛ امنیت، استقلال اقتصادی و امکان ادامه زندگی عادی نیز از آنان گرفته شده است. شماری هنوز در داخل افغانستان زیر فشار و سانسور کار می‌کنند، شماری مجبور به مهاجرت شده‌اند و برخی دیگر ناچار شده‌اند فعالیت رسانه‌ای را به‌طور کامل ترک کنند. او می‌افزاید: «حضور نام من در میان نامزدان این جایزه، نمادی از مقاومت یک نسل از زنان خبرنگار افغانستان است. این نامزدی بازتاب تلاش همه زنان خبرنگاری است که برای حفظ رسانه‌های مستقل و شنیده‌شدن صدای زنان افغانستان ایستادگی می‌کنند.» بازگشت طالبان در آگست 2021، فضای فعالیت رسانه‌ای در افغانستان را به‌شدت محدود کرده است. یونسکو می‌گوید بیش از 80 درصد زنان شاغل در رسانه‌ها کار خود را از دست داده‌اند. یوناما نیز صدها مورد نقض حقوق خبرنگاران را ثبت کرده و تأکید کرده است که زنان خبرنگار با محدودیت‌ها و تبعیض بیشتری روبه‌رو هستند. خطر بازداشت، مداخله طالبان در محتوای رسانه‌ها و محدودیت دسترسی به اطلاعات، آزادی فعالیت خبرنگاران را به‌شدت محدود کرده است. نایب‌خیل می‌گوید سانسور در افغانستان تنها به حذف یک گزارش یا تغییر چند واژه محدود نمی‌شود؛ طالبان در انتخاب پرسش، مهمان، تصویر و موضوع‌های رسانه‌ای نیز مداخله می‌کنند. او می‌گوید: «خبرنگاران همیشه نگران‌اند که یک پرسش، مهمان، تصویر یا موضوع باعث خشم طالبان شود. این فشارها و ترس از بازداشت، امکان کار آزادانه را از بسیاری از خبرنگاران گرفته است.» به گفته او، زنان خبرنگار به‌دلیل جنسیت خود با فشارهای متعددی روبه‌رو هستند و آنان از حضور در نشست‌های خبری، گفت‌وگو با مقام‌های طالبان و فعالیت آزادانه در برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی محروم شده‌اند. گزارشگران بدون مرز در معرفی مریم نایب‌خیل نوشته است که او ابتدا به‌عنوان مجری و سپس خبرنگار در تلویزیون زن فعالیت کرد و پس از بازگشت طالبان، با وجود خطرهای امنیتی، مسئولیت مدیریت این رسانه را بر عهده گرفت. براساس معرفی این سازمان، نایب‌خیل در سال 2022 موضوعاتی را پوشش داد که طالبان آن‌ها را «حساس» می‌دانستند؛ به‌ویژه مسائل مرتبط با زنان. او پس از تهدیدهای امنیتی ناچار شد ابتدا به پاکستان و بعدتر به فرانسه پناه ببرد، اما فعالیت تلویزیون زن را در تبعید و به‌صورت آنلاین ادامه داد. نایب‌خیل می‌گوید تلویزیون زن تا جولای 2022 در داخل افغانستان فعالیت داشت. به گفته او، ادامه کار با نام «تلویزیون زن» در فضایی که طالبان زنان را از عرصه عمومی حذف می‌کردند، تنها یک تصمیم حرفه‌ای نبود. او می‌گوید: «ادامه کار با نام تلویزیون زن، نوعی ایستادگی در برابر حذف زنان از عرصه عمومی و رسانه‌ای بود.» به گفته نایب‌خیل، حفظ استقلال تحریریه در کنار حفاظت از جان همکاران، یکی از دشوارترین بخش‌های فعالیت در داخل افغانستان بود. او در گفت‌وگو با مقام‌های طالبان، از جمله ذبیح‌الله مجاهد، درباره نقض حقوق زنان، بازداشت معترضان و محدودیت‌های رسانه‌ای پرسش مطرح می‌کرد؛ پرسش‌هایی که می‌توانست خطر تهدید یا بازداشت را افزایش دهد. نایب‌خیل می‌گوید تهدیدهای مستقیم و خطر بازداشت، ادامه فعالیت او در افغانستان را ناممکن کرد. به گفته او، افراد استخبارات طالبان تلفن همراهش را بازرسی کردند و درباره فعالیت رسانه‌ای‌اش او را مورد بازجویی و تهدید قرار دادند. نایب‌خیل در سال‌های نخست مهاجرت، فعالیت تلویزیون زن را از یک اتاق در پاکستان و تنها با یک لپ‌تاپ ادامه داد. با کاهش شمار همکاران، بخش بزرگی از مسئولیت‌های مدیریت نشرات، تهیه گزارش، مصاحبه، تدوین و طراحی بر دوش او قرار گرفت. او می‌گوید: «ادامه‌دادن یک شبکه رسانه‌ای با چنین امکانات محدودی بسیار دشوار بود، اما نمی‌خواستم صدای تلویزیون زن و زنان افغانستان خاموش شود.» پیامد فشارهای طالبان بر زنان خبرنگار تنها در آمارها خلاصه نمی‌شود. نایب‌خیل از یکی از کارمندان پیشین تلویزیون زن یاد می‌کند که پیش از بازگشت طالبان آزادانه مقابل دوربین گزارش تهیه می‌کرد، اما پس از آن مجبور شد صورت خود را با ماسک بپوشاند. زن‌نیوز به‌دلیل ملاحظات امنیتی، نام و جزئیات قابل شناسایی او را منتشر نمی‌کند. این خبرنگار بعداً از سوی طالبان بازداشت شد و پس از آزادی دیگر به فعالیت رسانه‌ای بازنگشت. به گفته نایب‌خیل، او نان‌آور خانواده بود، اما اکنون شغل و درآمد ثابت ندارد. این روایت، نمونه‌ای از تجربه زنانی است که پس از بازگشت طالبان از رسانه‌ها کنار زده شدند. شماری هنوز کار می‌کنند، اما ناچارند هویت، تصویر و صدای خود را پنهان نگه دارند. به گفته نایب‌خیل، رسانه‌های تبعیدی از معدود مسیرهای باقی‌مانده برای انتشار اطلاعات مستقل درباره افغانستان‌اند؛ زیرا بسیاری از موضوعات مرتبط با حقوق زنان و نقض حقوق بشر در رسانه‌های داخل کشور امکان بازتاب آزادانه ندارند. گزارشگران بدون مرز نوشته است که نایب‌خیل با وجود تهدیدها و تلاش‌های طالبان برای خاموش‌کردن او، موضعی سازش‌ناپذیر در برابر این گروه حفظ کرده است. به باور نایب‌خیل، استقلال روزنامه‌نگاری یعنی هیچ مقام سیاسی، گروه مسلح یا نهادی تعیین نکند چه واقعیتی نشر شود و چه صدایی حذف گردد. نایب‌خیل می‌گوید حمایت از زنان خبرنگار افغانستان نباید به صدور بیانیه و ابراز نگرانی محدود شود. خبرنگاران در معرض خطر به مسیرهای فوری حفاظت، انتقال و ویزای اضطراری نیاز دارند و رسانه‌های تبعیدی نیز باید به کمک‌های مستقیم و قابل دسترس دسترسی داشته باشند. او می‌گوید: «زنان خبرنگار افغانستان به ترحم نیاز ندارند؛ آنان به امنیت، فرصت، منابع و شراکتی نیاز دارند که امکان ادامه کار حرفه‌ای و مستقل را برایشان فراهم کند.» نامزدی مریم نایب‌خیل برای جایزه استقلال روزنامه‌نگاری؛ یادآور زنان خبرنگاری است که در داخل افغانستان با هویت پنهان و در تبعید با امکانات محدود، برای بازتاب واقعیت‌ها به کار خود ادامه می‌دهند.

Image: © Mashal / Xinhua / MAXPPP هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان، یوناما، در گزارش تازه‌ای می‌گوید طالبان در جریان کارزار اجرای حجاب مورد نظرشان در شهر هرات، دست‌کم 30 زن و دختر را بازداشت و به زندان ولایت هرات منتقل کرده‌اند. براساس این گزارش که روز سه‌شنبه (6 اسد) منتشر شد، بازداشت‌ها میان 6 تا 8 جون سال جاری انجام شده است. زنان و دختران بازداشت‌شده پس از سپردن تعهد مبنی بر رعایت پوشش تعیین‌شده از سوی طالبان، آزاد شده‌اند. یوناما می‌گوید والی طالبان در هرات دو روز پیش از آغاز این بازداشت‌ها، همراه با مسئولان امر به معروف و نهی از منکر، از نمایندگان مردم خواسته بود اطمینان حاصل کنند که زنان هنگام بیرون‌شدن از خانه، احکام حجاب مورد نظر طالبان را رعایت می‌کنند. یک روز بعد، این پیام در جریان نماز جمعه در مساجد شهر اعلام شد. براساس روایت شاهدان به یوناما، در یک مورد، زنی همراه با بستگان مردش بازداشت شد. در موردی دیگر، مادری که حاضر نشد دخترش را تنها بگذارد، همراه با او بازداشت شد. یوناما همچنین به اعتراض باشندگان منطقه جبرئیل هرات اشاره کرده است. این اعتراض در 9 جون، در واکنش به بازداشت زنان و اجرای حجاب اجباری برگزار شد. براساس این گزارش، نیروهای طالبان اعتراض را با لت‌وکوب و تیراندازی سرکوب کردند؛ در نتیجه یک پسر کشته، دست‌کم چهار نفر زخمی و حداقل 17 معترض بازداشت شدند. یوناما می‌گوید پس از این اعتراض، استخبارات طالبان افراد را در جاده‌ها متوقف و تلفن‌های همراه آنان را برای یافتن تصاویر، ویدیوها و پیام‌های مرتبط با تظاهرات بررسی می‌کرد. کسانی که محتوای مرتبط با اعتراض در تلفن‌شان یافت می‌شد، بازداشت و بازجویی می‌شدند. این فشارها حضور زنان در جاده‌ها و مکان‌های عمومی هرات را به‌گونه چشم‌گیری کاهش داد. یوناما می‌گوید بسیاری از زنان از ترس بازداشت، از بیرون‌شدن از خانه خودداری می‌کردند. محدودیت‌های پوششی، دسترسی زنان به خدمات صحی را نیز مختل کرده است. در نوامبر 2025، پس از آن‌که طالبان به شفاخانه‌ها، مراکز خرید، دکان‌ها و ادارات دستور دادند از ورود زنان بدون برقع جلوگیری کنند، سازمان داکتران بدون مرز از کاهش 28 درصدی پذیرش بیماران در شفاخانه ولایتی هرات خبر داد. یوناما می‌گوید زنان در هرات با دستورهای متفاوت و متناقض طالبان درباره نوع پوشش روبه‌رو شده‌اند. به برخی از آنان گفته شده است که بدون برقع اجازه ورود به ادارات را ندارند؛ درحالی‌که به شماری دیگر گفته شده پوشیدن چادر و ماسک کافی است. اجبار زنان به پوشش تعیین‌شده و مجازات آنان به‌دلیل نوع لباس، بخشی از محدودیت‌های گسترده طالبان بر آزادی رفت‌وآمد، دسترسی به خدمات و حضور زنان در زندگی عمومی است.

Image: © Hoshang Hashimi / AFP / Getty Images هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در گزارش تازه‌ای می‌گوید محتسبان طالبان در شماری ولایت‌ها، زنان بدون محرم را از خرید، دریافت خدمات صحی و رفت‌وآمد آزادانه منع کرده‌اند. براساس این گزارش که روز سه‌شنبه (6 اسد) منتشر شده و وضعیت حقوق بشر در افغانستان از اپریل تا جون 2026 را پوشش می‌دهد، طالبان دکانداران و کارکنان مراکز صحی را به دلیل ارائه خدمات به زنان بدون محرم تهدید و مجازات کرده‌اند. یوناما می‌گوید محتسبان وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان در 2 می، از چندین دکان فروش لوازم آرایشی و کالاهای ویژه زنان در شهر قندهار بازدید کردند و به دکانداران دستور دادند هیچ کالا یا جنسی را به زنان بدون محرم نفروشند. در 21 می نیز محتسبان طالبان از یک مرکز صحی در ولسوالی دهراوود ارزگان بازدید کردند و تأکید کردند که زنان بدون محرم نباید از خدمات صحی بهره‌مند شوند. آنان همچنان گفته‌اند که کارمندان صحی زن باید در ساعات کاری با محرم خود حضور داشته باشند. یوناما همچنین موردی را در لوگر ثبت کرده است که در آن محتسبان طالبان به زنی که بدون محرم برای خرید مواد غذایی به بازار رفته بود، هشدار دادند. طالبان دکانداری را که به این زن جنس فروخته بود، سیلی زدند و برای چند ساعت بازداشت کردند. به گفته یوناما، این دکاندار پس از میانجیگری بزرگان محل و امضای تعهدنامه‌ای آزاد شد که براساس آن، دیگر نباید به زنان بدون محرم جنس می‌فروخت. در رویدادی دیگر در بدخشان، محتسبان طالبان زنانی را که بدون محرم برای خرید به بازار رفته بودند، به‌دلیل نداشتن «حجاب مناسب» بازجویی کردند. هنگامی که یک دکاندار از این زنان حمایت کرد، طالبان دستور دادند دکان او برای سه روز بسته شود و کلید آن را ضبط کردند. این دکاندار در روز سوم، پس از مراجعه برای دریافت کلید دکانش، با مسئولان طالبان وارد مشاجره شد و طالبان او را برای چند ساعت بازداشت کردند. او پس از مداخله بزرگان محل آزاد شد. این در حالی است که طالبان در نزدیک به پنج سال حاکمیت خود بر افغانستان، آزادی رفت‌وآمد، دسترسی به خدمات و حضور زنان در زندگی عمومی را به‌شدت محدود کرده‌اند. فعالان حقوق زن، مجموعه سیاست‌های طالبان علیه زنان و دختران را «آپارتاید جنسیتی» می‌خوانند.

Source: AI-generated image / Zan TV طالبان می‌گویند شماری از زنان را به اتهام‌هایی چون «فساد اخلاقی»، اعتراض، فعالیت سیاسی و «ترویج بی‌دینی» زندانی می‌کنند تا، به گفته آنان، جامعه را از فساد پاک و «اصلاح» کنند. با این حال، روایت زنانی که تجربه زندان‌های طالبان را دارند، از واقعیتی تکان‌دهنده و هولناک پشت دیوارهای این زندان‌ها حکایت می‌کند. شماری از زنان پس از رهایی از زندان‌های طالبان روایت می‌کنند که این زندان‌ها برای زنان نه محل اصلاح، بلکه محیطی آکنده از ترس، فشار و سوءاستفاده جنسی است. شماری از آنان می‌گویند برخی از این زنان ممکن است به‌دلیل فقر، بیکاری و نداشتن نفقه، ناگزیر به کارگری، دزدی یا تن‌فروشی شده باشند؛ اما طالبان نه‌تنها آنان را زندانی می‌کنند، بلکه به گفته این زنان، از آنان بهره‌کشی جنسی کرده و حقوق انسانی‌شان را به‌طور کامل نقض می‌کنند. زن‌نیوز برای تهیه این گزارش با شماری از زنان زندانی سابق و منابع آگاه گفت‌وگو کرده است تا آنچه را پشت دیوارهای زندان‌های طالبان بر زنان می‌گذرد، روایت کند. یک زن زندانی سابق در کابل که نخواست نامش فاش شود، در گفت‌وگو با زن‌نیوز، نحوه بازداشت و آنچه را در زندان بر او گذشته است، چنین روایت می‌کند: «13 ماه پیش، یک روز مرا از ساحه پل سرخ کابل گرفتند. من با یک پسر قرار داشتم که به خانه‌شان بروم، اما طالبان شک کردند و مرا گرفتند. اول ما را به حوزه امنیتی بردند، از ما ویدیو گرفتند و بعد به زندان بردند. پس از یک هفته، نیروهای طالبان سر ما حاضر می‌شدند و ما را مجبور می‌کردند به اتاق‌های مختلف برویم. واقعاً خیلی ترسناک بود. هر شب می‌ترسیدم که چه بر سرم می‌آید. در یک سال و یک ماهی که در زندان بودم، خیلی چیزها دیدم و بارها تهدید شدم. طالبان می‌گویند مردم را اصلاح می‌کنند، ولی خودشان اول باید اصلاح شوند. من مجبور بودم کار کنم تا زندگی‌ام بچرخد، ولی آنان که خود را مسلمان می‌دانند، چرا این کار را با ما کردند؟ هر روز و شب یک بهانه جور می‌کردند و دخترهای جوان‌تر را از اتاق عمومی زندان به اتاق‌های خلوت می‌بردند. به زور ما را وادار به انجام کاری می کرد که خودشان می‌خواستند، از ما به زور استفاده سوء می کردند.» او با چشمانی پر از اشک، درباره فشارها و تهدیدهای طالبان می‌گوید: «گاهی نیمه‌شب ما را از اتاق می‌بردند و می‌گفتند باید به اتاق انفرادی بروی؛ چون جنجال کرده‌ای، زیاد حرف زده‌ای یا از تو شکایت شده که بدرفتاری کرده‌ای. اما بعد چیزهایی اتفاق می‌افتاد که حرف زدن در مورد شان برایم مشکل است. ما فقط می‌ترسیدیم، شب‌ها گریه می‌کردیم و نمی‌دانستیم فردا چه پیش می‌آید. یک سال و یک ماه من همین‌طور گذشت. چیزهای زیادی دیدم که هیچ‌کس نمی‌تواند تصورش را بکند. تنها یک نفر نبود که از ما سوءاستفاده جنسی می‌کرد. طالبان گروه‌گروه با دختران این‌گونه رفتار می‌کردند. از لت‌وکوب و خشونت که بگذریم، بدتر از همه بهره‌کشی جنسی بود. من فعلاً نمی‌دانم کی هستم. از لحاظ روحی به یک فرد کاملاً روانی تبدیل شده‌ام. حالا که آزاد هستم، هنوز ترس دارم؛ ترس از خشونت طالبان. حتی در خواب آرامش ندارم. می‌ترسم دوباره دست‌هایم را بسته ‌می‌کنند و در آن اتاق زیرزمینی تاریک بر من تجاوز می‌کنند. طالبان حتی آرامش خواب را هم از من گرفته‌اند. این اتفاق تنها برای من رخ نداد؛ برای دخترانی که هم‌سلولی من بودند نیز اتفاق افتاده است.» یک زن زندانی سابق از شهر مزارشریف نیز روایت تلخ و مشابهی را با زن‌نیوز در میان گذاشته است. او که نخواست نامش فاش شود، در گفت‌وگو با زن‌نیوز می‌گوید: «یک سال پیش می‌خواستم به سمت روضه شریف بروم. تنها بودم و فقط می‌خواستم از خانه بیرون شوم. یک‌باره یک بچه جوان پشت سرم آمد و برایم اشاره کرد. من هم متوجه خواسته‌اش شدم و بالاخره صد دلم را یک دل کردم تا شماره تماس خود را به او بدهم؛ اما واقعاً هیچ هدف بدی نداشتم. طالبان متوجه شدند و مرا گرفتند. او بچه فرار کرد، اما طالبان مرا به حوزه بردند و پرسیدند: دخترِ کی هستی و آن بچه کی بود؟ ده روز بعد مرا به محکمه بردند، به زنا متهم کردند و سپس به زندان فرستادند.» او با خشم و اندوه، در حالی که وحشت آن روزها در چهره‌اش پیداست، ادامه می‌دهد: «در زندان شرایط خیلی سخت بود. ما را مجبور می‌کردند به اتاق‌های جداگانه برویم و فشار زیادی بر ما وارد می‌کردند. من حامله شدم، اما یکی از زنان زندان که عضو طالبان بود و در آن‌جا کار پاک‌کاری می‌کرد، برایم دوا آورد تا طفل را سقط کنم. طفل حدود چهار ماه در شکمم بود و آخر مجبور شدم سقط کنم. زندان واقعاً محیطی پر از ترس و فشار بود. هر روز زیر زور و تهدید بودیم و از من استفاده جنسی می‌کردند. طالبان ما را از یک اتاق به اتاق دیگر می‌بردند و حرف‌های تهدیدآمیز می‌زدند. هیچ‌کس نبود که صدای ما را بشنود. هر روز با استرس می‌گذشت و نمی‌دانستیم فردا چه می‌شود. وقتی از زندان بیرون شدم، دیگر هیچ چیزی برایم نمانده بود. من فقط یک جسم مرده بودم؛ روحم مرده. شاید بدنم ظاهر یک زن را نشان بدهد، اما از درون شکسته‌ام و روانم خراب شده است. طالبان در زندان جز تجاوز کار دیگری ندارند، به‌خصوص وقتی دختری جوان‌تر باشد. در سلول ما هشت دختر بودیم و هیچ‌یک از آزار جنسی در امان نماندیم. در روزهای نخست زندان، دیدم که طالبان با دیگران چگونه رفتار می‌کردند؛ بعد تمام چیزهایی که بر آنان دیده بودم، بر خودم نیز عملی شد.» این روایت‌ها نشان می‌دهد که سوءاستفاده جنسی و فشار بر زنان زندانی، سیستماتیک و گسترده است. زنان در زندان‌ها با شرایط مشابه مواجه‌اند و تجربه‌های آنان در قالب ترس، تهدید و بهره‌کشی جنسی، تصویری واقعی و تکان‌دهنده از وضعیت زندان‌های زنان تحت حاکمیت طالبان ارائه می‌دهد. این گزارش تأکید می‌کند که طالبان نه‌تنها زنان را از حقوق اولیه محروم کرده‌اند، بلکه از آنان به‌شکل غیرانسانی بهره‌کشی و سوءاستفاده جنسی می‌کنند.