Image: WAKIL KOHSAR/AFP شماری از معلمان زن در هرات از تازه‌ترین محدودیت سخت‌گیرانه‌ی طالبان پرده برداشته و می‌گویند این گروه اکنون آنان را وادار به پوشیدن چادری یا برقع کرده است؛ تصمیمی که به باور بسیاری از زنان، نماد بازگشت کامل به تاریکی و حذف زنان از عرصه‌ی آموزش است. شقایق مشفق، یکی از معلمان باسابقه، در گفت‌وگو با زن‌نیوز با چشمانی آکنده از اندوه گفت: «طالبان روزبه‌روز جنگ خود را با زنان شدیدتر می‌سازد. من رفتم تا دخترک‌هایی را که با شوق و ذوق به صنف می‌آیند از درس‌شان نمانند، اما طالبان مرا اجازه ورود ندادند چون چادر سیاه پوشیده بودم، نه چادری. من پنجاه ساله‌ام، حالا کی می‌خواهد مرا نگاه کند؟» این سخنان شقایق، تصویری دردناک از واقعیت امروز زن افغان را بازتاب می‌دهد؛ زنی که میان تعهد به آموزش و تحمیل طالبان گرفتار شده است. فروزان توخی، دیگر معلم زن در هرات، نیز با ناراحتی می‌گوید: «روز قبل به ما هشدار دادند بدون چادری به مکتب نرویم. من چادری پوشیدم، اما نه راه را می‌دیدم و نه نفس کشیدن آسان بود. وقتی وارد صنف شدم، همه‌ی شاگردان وحشت‌زده شدند. چادری فقط پارچه نیست، سایه‌ای از ترس و خفگی است که بر ذهن و روان زنان و کودکان سنگینی می‌کند.» این محدودیت تازه در حالی وضع شده است که هزاران زن در سراسر افغانستان از محرومیت از آموزش و کار در رنج‌اند. اکنون، با اجبار به پوشیدن چادری، طالبان گام دیگری در مسیر خاموش‌سازی زنان و هویت‌شان برداشته‌اند.

Image: Quddus khatibi/Facebook منابع محلی در هرات می‌گویند طالبان یک داکتر زن را در این ولایت بازداشت و پس از چندین ساعت آزاد کرده‌اند. به‌گفته‌ی منابع، نیروهای امر به معروف طالبان صبح امروز (19 عقرب) داکتر شبنم فضلی، متخصص جراحی عمومی، را از دروازه‌ی شفاخانه‌ی حوزوی هرات بازداشت کردند. قدوس خطیبی، همسر داکتر فضلی، تأیید کرده است که او پس از چند ساعت از بازداشت آزاد شده است. گفته شده است که بازداشت این داکتر زن در پیوند به دستور تازه‌ی طالبان انجام شده است؛ دستوری که بر اساس آن، زنان بدون برقع اجازه‌ی ورود به ادارات دولتی، از جمله شفاخانه‌ها و مکاتب را ندارند. شماری از زنان معترض در کابل و هرات در واکنش به این تصمیم، برقع را در حرکت نمادینی به آتش کشیدند و آن را «ابزار سرکوب و حذف زنان از جامعه» خوانده‌اند. فعالان زن می‌گویند طالبان با این تصمیم، گام تازه‌ای در مسیر «آپارتاید جنسیتی» برداشته‌اند؛ روندی که از محروم‌سازی زنان از تحصیل و کار آغاز شد و اکنون به حذف کامل آنان از جامعه رسیده است.

Image: Wakil Kohsar/AFP در ادامه‌ی تغییرات تازه‌ای که از سوی طالبان در ولسوالی فارسی ولایت هرات اعمال شده است، دستورالعمل‌های جدیدی برای رانندگان موترهای مسافربری صادر شده که بر اساس آن، آنان موظف‌اند از سوار کردن زنان بدون پوشش چادری یا برقع، حتی در صورت داشتن محرم، خودداری کنند. فرشته، یکی از ساکنان این ولسوالی که بیش از 60 سال سن دارد، در گفت‌وگو با زن‌نیوز از تجربه‌ی تلخ خود هنگام قصد سفر به مرکز هرات سخن می‌گوید. او می‌گوید رانندگان تاکسی به دلیل نداشتن چادری، از سوار کردنش خودداری کرده‌اند. فرشته می‌افزاید: «خانه دختر خود دعوت بودیم که به هرات برویم، وقتی من و شوهرم رفتیم کنار جاده، هیچ کس من را سوار نکرد. می‌گفتند تو چادری نداری و ما اجازه نداریم شما را سوار کنیم.» سودابه، از دیگر ساکنان این ولسوالی، از مشکلات مشابهی سخن می‌گوید. او که همراه با دختران و پسر بزرگش قصد داشت به هرات برود، می‌گوید برای دو ساعت کنار جاده منتظر مانده اما هیچ راننده‌ای حاضر به سوار کردن آنان نشده است. سودابه بیان می‌کند: «آخرش رفتم خانه و چادری پیدا کردم که از دوره قبلی طالبان بود. آن را پوشیدم و من و پسرم توانستیم به شهر بیاییم، اما دخترانم نتوانستند همراه ما بیایند.» این محدودیت‌ها تنها به رانندگان و مسافران محدود نمی‌شود. هفته‌ی گذشته نیز طالبان دستوراتی صادر کردند که بر اساس آن، ورود زنان بدون چادری به شفاخانه‌ها و ادارات دولتی ممنوع است. این سیاست‌های تازه نشان‌دهنده‌ی افزایش فشارها بر زنان در افغانستان است؛ زنانی که در بسیاری از موارد، حتی برای انجام سفرهای ضروری نیز با موانع جدی روبه‌رو می‌شوند.

Sent to Zan TV در شهر سیدنی استرالیا، دهمین جشنواره بین‌المللی فلم‌های سینمایی «گیفا» برگزار شد؛ جایی که زنان افغان صدای خاموش‌شده‌ی خود را از پرده‌ی سینما به گوش جهانیان رساندند. در این جشنواره، بخشی ویژه به فلم‌های مستند از افغانستان اختصاص یافته بود که بازتاب‌دهنده‌ی رنج و مقاومت زنان افغان زیر حاکمیت طالبان است. یکی از فلم‌های شاخص این رویداد، مستند «شلیک به صدای آزادی» به کارگردانی زینب انتظار است؛ زنی که خود در صف اعتراضات زنان افغانستان حضور داشته و صحنه‌های واقعی مبارزه و سرکوب را به تصویر کشیده است. این فلم داستان دو خواهر را روایت می‌کند که در برابر محدودیت‌ها و خشونت‌های طالبان ایستادگی می‌کنند. Sent to Zan TV این جشنواره به ابتکار گروهی از سینماگران و فعالان مقیم استرالیا برگزار شده و شماری از زنان معترض افغان، هنرمندان و چهره‌های اجتماعی در آن حضور داشتند. شرکت‌کنندگان گفتند که «در کشوری چون افغانستان، که امروز نه آزادی بیان وجود دارد، نه سینما و نه صدایی از آزادی زنان و حق تحصیل شنیده می‌شود، این بخش از جشنواره بازتابی از واقعیت‌های تلخ و مقاومت زنان افغان بود.»

googleimage مسئولان امنیتی طالبان در لوگر می‌گویند که یک مادر و دختر از سوی دزدان در این ولایت به قتل رسیده‌اند. فرماندهی امنیه طالبان روز شنبه (17 عقرب) در خبرنامه‌ای گفته است که این رویداد در شهر پل‌علم، مرکز ولایت لوگر، رخ داده است. طبق این خبرنامه، دزدان این مادر 60 ساله و دختر 13 ساله‌اش را پس از بی‌هوش‌کردن، با تبر به قتل رسانده و اجسادشان را داخل صندوق گذاشته‌اند. فرماندهی امنیه طالبان افزوده است که دو نفر در پیوند به این رویداد در منطقه عمرآباد بازداشت شده‌اند. به گفته طالبان، از خانه قربانیان حدود چهار هزار دالر آمریکایی و 200 هزار افغانی نیز به سرقت رفته است. این رویداد در حالی رخ می‌دهد که طالبان بارها از «تأمین امنیت سراسری» در کشور سخن گفته‌اند، اما گزارش‌ها نشان می‌دهد جرایم خشونت‌آمیز مانند دزدی، قتل و آدم‌ربایی در ماه‌های اخیر افزایش یافته است. شهروندان در ولایت‌های مختلف می‌گویند طالبان در تأمین امنیت و جلوگیری از جرایم ناکام بوده‌اند.

Sent to Zan TV در واکنش به دستور تازه‌ای طالبان مبنی بر اجباری‌شدن پوشیدن برقع برای زنان، جنبش تحول تاریخ زنان افغانستان با برگزاری یک حرکت اعتراضی در کابل، برقع را به آتش کشیدند. این جنبش در اعلامیه‌ای این اقدام طالبان را «فرمانی ضدانسانی و ابزار سلطه برای حذف زنان از جامعه» توصیف کرده و گفته است: «هیچ مرجع دینی یا اخلاقی نمی‌تواند اجبار، سرکوب و خشونت علیه زنان را توجیه کند. طالبان از دین برای تحمیل سلطه و کنترل و حذف نیمی از جامعه استفاده می‌کنند.» در این اعلامیه آمده است که پوشاندن اجباری برقع، نقض آشکار حقوق بنیادین بشر و مصداق بارز «زن‌ستیزی سیستماتیک» است. این جنبش از سازمان ملل متحد، شورای حقوق بشر و دولت‌های حامی برابری جنسیتی خواسته تا تصمیم طالبان را رسماً محکوم کرده، فشارهای سیاسی و حقوقی مؤثر بر این گروه وارد کنند و گام‌های عملی برای حمایت از زنان افغان بردارند. این اعتراض پس از آن صورت گرفته که طالبان در روزهای اخیر در ولایت هرات، پوشیدن برقع را بر زنان اجباری کرده‌اند. براساس دستور تازه طالبان، رانندگان تاکسی اجازه ندارند زنان بدون برقع را سوار کنند و زنان بدون برقع از ورود به شفاخانه‌ها و مراکز صحی منع شده‌اند. منابع محلی در هرات می‌گویند معلمان زن نیز وادار به پوشیدن برقع شده‌اند. این فرمان که از روز چهارشنبه در هرات اجرایی شده، زندگی روزمره زنان را به‌شدت دشوار کرده است. به گفته منابع، دسترسی زنان به خدمات صحی کاهش یافته و شماری از آنان به‌دلیل نداشتن برقع از درمان محروم می‌مانند.

Photo: AFP در ادامه‌ی روند اخراج مهاجران افغان از ایران و پاکستان، خبرگزاری باختر، رسانه‌ی وابسته به طالبان، گزارش داده است که تنها روز گذشته (17 عقرب) یک‌هزار و 809 خانواده‌ی افغان به کشور بازگشته‌اند. بر اساس این گزارش، این خانواده‌ها از مسیرهای پل ابریشم نیمروز، اسلام‌قلعه هرات، اسپین‌بولدک قندهار، تورخم ننگرهار و بهرامچه هلمند وارد افغانستان شده‌اند. دو روز پیش نیز نزدیک به دو هزار خانواده‌ی دیگر به کشور بازگشته بودند؛ روندی که هر روز در حال افزایش است. پیش از این، ایران و پاکستان اعلام کرده‌ بودند که صدها هزار مهاجر افغان را تا پایان سال جاری اخراج خواهند کرد؛ تصمیمی که به‌گفته‌ی نهادهای بین‌المللی، در تضاد با قوانین حقوق بشری و اصل «عدم بازگشت اجباری» است. کارشناسان سازمان ملل هشدار داده‌اند که بازگشت‌کنندگان، به‌ویژه روزنامه‌نگاران، فعالان حقوق زن و نظامیان پیشین، در افغانستان با خطر بازداشت، شکنجه و انتقام‌جویی طالبان روبه‌رو هستند. زنان و دختران نیز که در سایه‌ی «آپارتاید جنسیتی» از آموزش، کار و حضور اجتماعی محروم‌اند، با بازگشت اجباری در معرض فقر، ناامنی و آسیب‌های روانی قرار می‌گیرند. در شرایطی که در داخل افغانستان بحران فقر و سرکوب ادامه دارد، موج بازگشت اجباری هزاران خانواده، به‌ویژه زنان و کودکان، تصویر تازه‌ای از فاجعه انسانی در حال گسترش را ترسیم می‌کند.

Photo: Wakil Koahsar/AFP در افغانستانِ زیر سلطه طالبان، حتی درمان برای زنان بدون چادری یا برقع حرام شده است. در تازه‌ترین مورد، طالبان در ولایت هرات روز چهارشنبه (5 نوامبر) مانع ورود زنان و دختران بدون پوشش چادری یا برقع به شفاخانه مرکزی این ولایت شدند؛ اقدامی که بار دیگر نشان می‌دهد طالبان نه‌تنها بر زندگی اجتماعی و آموزشی زنان قفل زده‌اند، بلکه اکنون دروازه شفاخانه‌ها را نیز بر روی آنان بسته‌اند. جان‌گل، زنی که برای زایمان عروسش به این شفاخانه مراجعه کرده بود، به زن‌نیوز می‌گوید: «عروسم ماهش پوره شده بود و خون‌ریزی شدید داشت. به طالبان گفتم اگر داخل نرود، می‌میرد. یکی از آن‌ها گفت: بی‌حجابی خودش مرگ است، مردن بهتر از بی‌حجابی. من گریه می‌کردم و التماس می‌کردم، اما هیچ فایده نداشت.» این روایت تلخ، چهره‌ای واقعی از قساوت و بی‌رحمی سیاست‌هایی است که طالبان آن را «شرع اسلامی» می‌نامند، اما در واقع جان زنان را قربانی تفسیر تنگ‌نظرانه‌ی خود از دین می‌سازند. ثریا، دختری دیگر از هرات، که قصد مراجعه به بخش روان و اعصاب شفاخانه را داشت، می‌گوید ساعت‌ها پشت دروازه ورودی شفاخانه حوزوی هرات مانده تا شاید اجازه ورود را بگیرد، اما ناکام به خانه بازگشته است. «زن در فرهنگ طالبان یعنی موجود اضافی و زندانی. من مریض بودم، ولی طالبان نگذاشتند بروم پیش داکتر. از بس فشار و تحقیر دیدم، روانم خراب شده، اما حالا حتی به داکتر هم نمی‌توانم مراجعه کنم.» این رویدادها تنها بخشی از زنجیره‌ی طولانی سرکوب زنان در افغانستان است. از ممنوعیت آموزش دختران گرفته تا حذف زنان از ادارات دولتی، بستن دروازه دانشگاه‌ها و حالا محروم کردن آنان از ابتدایی‌ترین حق انسانی یعنی درمان؛ طالبان گویی در تلاش‌اند زن را از هستی اجتماعی و انسانی حذف کنند. در جامعه‌ای که طالبان ساخته‌اند، زن نه بیمار می‌تواند باشد، نه دانشجو، نه کارمند، نه حتی مادرِ در حال زایمان، بلکه زن فقط باید پنهان شود، خاموش بماند و بمیرد تا مبادا «حضورش» نظم مردانه‌ی طالبان را بر هم زند.

Photo: aryanasayeed/Instagram آریانا سعید، هنرمند شناخته‌شده‌ی افغانستان، به‌عنوان خواننده‌ی ترانه‌ی «ما به امید باور داریم» برای دریافت جایزه‌ی معتبر «موسیقی هالیوود در رسانه‌» نامزد شده است. بر اساس گزارش رسانه‌ی بین‌المللی ددلاین، این ترانه که برای فلم «قانون‌شکنان» ساخته شده، در بخش «بهترین ترانه برای فلم مستقل» رقابت می‌کند. آهنگ «ما به امید باور داریم» با همکاری جف بیل و جون بیل و با الهام از زندگی واقعی دختران روبات‌ساز افغانستان ساخته شده است؛ دخترانی که با وجود محدودیت‌ها، نام افغانستان را در سطح جهانی مطرح کردند. قرار است آریانا سعید در (28 عقرب) در مراسم شانزدهمین دورۀ جوایز موسیقی هالیوود در رسانه‌ در شهر هالیوود، این آهنگ را به‌صورت زنده اجرا کند. در این مراسم، چهره‌های سرشناس دنیای موسیقی چون دیان وارن، ای. آر. رحمان و کیشا نیز برنامه اجرا خواهند کرد. این نخستین‌بار است که نام یک زن هنرمند افغان در فهرست نهایی نامزدان این جوایز بین‌المللی دیده می‌شود. جوایز موسیقی هالیوود در رسانه‌ از معتبرترین برنامه‌های هنری در ایالات متحده است و هر سال از آهنگ‌سازان، ترانه‌نویسان و هنرمندان برجسته‌ی فلم، سریال و بازی‌های ویدیویی تقدیر می‌کند. این موفقیت در حالی به‌دست می‌آید که در داخل افغانستان، طالبان هرگونه اجرای موسیقی و حضور زنان بر صحنه را ممنوع کرده‌اند. ده‌ها هنرمند زن ناچار به ترک کشور شده‌اند. آریانا سعید، که سال‌ها در صحنه‌های بزرگ کابل آواز می‌خواند، امروز در بزرگ‌ترین صحنه‌ی موسیقی جهان نماینده‌ی صدای زنان افغان است؛ صدایی که در وطن خاموش شد، اما در جهان طنین انداخت.

Exclusivea در پی وقوع زلزله شدید در ولایت‌های سمنگان و بلخ، زنان این مناطق از نبود خدمات صحی، سرپناه و امکانات اساسی زندگی به‌شدت شکایت دارند و می‌گویند که وضعیت پس از زلزله برای آنان به‌شدت دشوار شده است. حمیده، یکی از باشنده‌گان ولایت بلخ، در گفت‌وگو با زن‌نیوز از وضعیت ناگوار خود و خانواده‌اش پس از وقوع زلزله سخن گفت و افزود: «متأسفانه وقتی زلزله آمد، همه خانه‌های ما ویران شد و خودم و دیگر اعضای خانواده‌ام زخمی شدیم. اما داکتر و دوا به‌موقع نیست. خواست ما این است که در زمینه خدمات صحی و سرپناه هم حکومت و هم دیگر نهادهای مدد رسان توجه کنند.» این تنها بخشی از فاجعه‌ای است که زنان در این مناطق با آن روبه‌رو هستند. Exclusive شفیقه، یکی از زنان زلزله‌زده در ولسوالی خُلم ولایت بلخ، به زن‌نیوز گفت که به دلیل کمبود داکتران زن در منطقه، بسیاری از زنان و دختران زخمی در معرض خطر جدی قرار دارند. وی افزود: «تعداد زیادی از زنان و دختران در منطقه ما زخمی شده‌اند، اما متاسفانه داکتر و دوا کم است. ترس ما این است که بسیاری از این دختران و زنان از بین بروند و کسی به دادشان نرسد.» از سوی دیگر، زلیخا، یکی از زنان و باشنده‌ ولایت سمنگان، شرایط طاقت‌فرسا و دردناکی را که پس از زلزله تجربه کرده است، به زن‌نیوز روایت کرد. او گفت که چند شب و روز را با کودکانش در بی‌سرپناهی سپری کرده و به دلیل سردی هوا، کودکانش دچار بیماری‌های فصلی شده‌اند. زلیخا هشدار داد: «اگر اقدامات جدی برای ایجاد سرپناه معیاری روی دست گرفته نشود، ممکن است بیماری‌ها شدید شده و کودکانم جان خود را از دست بدهند.» Exclusive این گزارش تنها گوشه‌ای از وضعیت بحرانی زنان زلزله‌زده در شمال کشور است؛ زنانی که در انتظار رسیدگی فوری و توجه جدی از سوی نهادهای دولتی و امدادی هستند. آنان در حالی در جست‌وجوی کمک‌های فوری‌اند که برای بازسازی زندگی خود به پشتیبانی در زمینهٔ خدمات صحی، سرپناه و دیگر نیازهای اساسی زندگی نیاز دارند.