Source: Bakhtar News Agency په بامیان کې طالب چارواکو له خبریالانو غوښتي چې د دې ډلې لاسته راوړنې منعکسې کړي او د طالبانو د نظام د پیاوړتیا لپاره له اړوندو ادارو سره همکاري وکړي. باختر خبري اژانس، چې د طالبانو تر ادارې لاندې رسنۍ ده، د چهارشنبې په ورځ د (چنګاښ ۲۴مه) راپور ورکړی چې د دې ډلې د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت د خپرونو مرستیال حیات‌الله مهاجر فراهی په بامیان کې د یوه روزنیز سیمینار پر مهال له خبریالانو غوښتي چې «د اسلامي امارت لاسته راوړنې» په اغېزمن ډول خلکو ته ورسوي. هغه ادعا کړې چې افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په اقتصادي، پوځي او سیاسي برخو کې «مهمې لاسته راوړنې» لرلې دي او رسنۍ باید د مناسبو موضوعاتو په ټاکلو سره دا لاسته راوړنې خلکو ته ور وپېژني. طالب چارواکو په دې ناسته کې همداراز ویلي چې پر افغانستان د دې ډلې له بیا واکمنېدو وروسته لسګونو نویو رسنیو خپل فعالیت پیل کړی او د خبریالانو د ستونزو او وړاندیزونو د څېړلو لپاره اقدامات شوي دي. په بامیان کې د طالبانو والي ګل‌حیدر شفق هم له خبریالانو غوښتي چې د اسلامي احکامو د پلي کولو په برخه کې له اړوندو ادارو سره همکاري وکړي او د «اسلامي نظام د پیاوړتیا» لپاره فعالیت وکړي. دا څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې خبریالان لا هم نیول کېږي، رسنۍ تر فشار لاندې دي او پر ښځینه خبریالانو محدودیتونه پراخ شوي دي. د افغانستان د خبریالانو مرکز وايي، د ۲۰۲۵ کال له مې څخه د ۲۰۲۶ کال تر مې پورې په افغانستان کې د رسنیو د ازادۍ لږ تر لږه ۱۵۰ سرغړونې ثبت شوې دي چې ګواښونه، نیونې، تاوتریخوالی او سانسور پکې شامل دي. دې بنسټ د خپلواکو رسنیو وضعیت بحراني بللی او ویلي یې دي چې پر رسنیو فشار زیات شوی څو د طالبانو د خوښې روایت تعقیب کړي. یو شمېر خبریالان لا هم د طالبانو په زندانونو کې دي. د افغانستان د خبریالانو د مرکز د فهرست له مخې، شکیب احمد نظري، بشیر هاتف، ابوذر سرم سرپلي او حمید فرهادي له هغو خبریالانو څخه دي چې لا هم د طالبانو په بند کې دي. شکیب احمد نظري، د جاپاني «اېن‌ټي‌وي» شبکې همکار خبریال، د ۱۴۰۴ کال په چنګاښ کې د طالبانو استخباراتو په کابل کې ونیو او د دې ډلې یوې پوځي محکمې په درې کاله بند محکوم کړ. د هغه قضیه د نجونو له زده‌کړو څخه د محرومیت، د ښځو د کار محدودیتونو او د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي په اړه له خپرو شوو راپورونو سره تړاو لري. بې‌پولې خبریالان وايي، د افغانستان رسنۍ د طالبانو تر کنټرول لاندې راغلې دي او د هېواد رسنیز چاپېریال له خپلواکو او انتقادي غږونو تش شوی دی. دې بنسټ ټینګار کړی چې د خبریالانو ځپل په دوامداره توګه سخت شوي دي.

Image: AI-generated په عامه ځایونو، د روغتیايي مرکزونو په ګډون، د ښځو پر پوښاک د طالبانو د محدودیتونو له زیاتېدو وروسته، د هرات یو شمېر اوسېدونکي وايي، دې محدودیتونو روغتیايي خدماتو ته د میندو او ناروغو ماشومانو لاسرسی ستونزمن کړی او د هغوی ژوند یې له خطر سره مخ کړی دی. په هرات کې یو شمېر میندو زن‌نیوز ته ویلي چې د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر مأمورانو د چادري د نه لرلو له امله روغتونونو ته د هغوی د ننوتلو مخه نیولې؛ ان هغه وخت چې ماشومانو یې بېړنۍ درملنې ته اړتیا لرله. ۱۹ کلنه صوفیا وايي، خپل ناروغ ماشوم یې په خراب حالت کې د هرات حوزوي روغتون ته رسولی و، خو د مانتو اغوستو او چادري د نه لرلو له امله ورته د ننوتلو اجازه نه ده ورکړل شوې. هغې زن‌نیوز ته ویلي: «کله چې ورسېدو، د ماشوم ساه نه پورته کېده. راته یې وویل، ځکه چې چادري نه لرې، دننه نه شې تللی. ماشوم مې نږدې و چې په غېږ کې رانه مړ شي.» هغې زیاته کړې چې اړ شوې وه د چادري د پیدا کولو لپاره شاوخوا ځایونو ته ورشي، په داسې حال کې چې د ماشوم وضعیت هره شېبه خرابېده. ګلدسته، په هرات کې بله مور، وايي د خپل نوي زېږېدلي ماشوم د دوراني واکسین د تطبیق لپاره یوه دولتي روغتیايي مرکز ته تللې وه، خو د طالبانو مأمورانو یې د ننوتلو مخه نیولې ده. هغه وايي: «مېړه مې هم راسره و، خو ویې ویل له چادري پرته اجازه نشته. مجبوره شوم له هماغه نږدې یوه کوره چادري پور کړم، څو وکولای شم خپل ماشوم واکسین کړم.» د ښځو د حقونو فعالانې خبرداری ورکوي چې په روغتیايي مرکزونو کې د پوښاک د مقرراتو سخت‌گیرانه پلي کول د ښځو او ماشومانو د روغتیا لپاره جدي پایلې لرلای شي. سلیمه حق‌دوست، د ښځو د حقونو فعاله، وايي: «کله چې یوه مور ونه شي کولای په ازاد ډول روغتیايي مرکز ته ولاړه شي، لومړنی قرباني یې ماشوم دی.» دا په داسې حال کې ده چې طالبانو د روان کال د غبرګولي په میاشت کې په هرات کې یو شمېر ښځې د دې ډلې د خوښې وړ پوښاک د نه رعایت په تور نیولې وې. له دغو نیونو وروسته، د هرات د جبرئیل سیمې اوسېدونکو اعتراض وکړ؛ خو دا اعتراض د طالبانو د ځواکونو له سرکوب سره مخ شو. یوناما ویلي چې طالبانو په هرات کې لږ تر لږه ۳۰ ښځې نیولې دي. طالبانو څو ځله ویلي چې د ښځو د پوښاک اړوند مقررات د «اسلامي شریعت» په چوکاټ کې وضع شوي او موخه یې «د اسلامي ارزښتونو ساتنه» ده. خو دې ډلې تر اوسه په بېړنیو روغتیايي حالتونو کې د دغو مقرراتو د پلي کېدو د څرنګوالي په اړه مشخص وضاحت نه دی وړاندې کړی. افغانستان په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو له بېرته رسېدو وروسته د اقتصادي بحران له شدت او د روغتیايي خدماتو او امکاناتو له کمښت سره مخ شوی دی. نړیوالو بنسټونو څو ځله د میندو او ماشومانو د مړینې د خطر د زیاتېدو په اړه خبرداری ورکړی دی. په داسې شرایطو کې، په هرات کې یو شمېر کورنۍ وايي، د ښځو پر پوښاک د طالبانو محدودیتونو روغتیايي خدماتو ته د میندو او ناروغو ماشومانو لاسرسی لا ستونزمن کړی او د دې محدودیتونو د پایلو په اړه اندېښنې یې زیاتې کړې دي.

Source: Ariana News / X; محمد خالد حنفی، د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزیر، هرات ته په سفر کې د ښځو د پوښاک په اړه د دې ډلې پر تګلارو نړیوال غبرګونونه «غیرمنصفانه» بللي دي. د طالبانو د امر بالمعروف وزارت د دوشنبې په ورځ د (چنګاښ ۲۲مه) په هرات کې د حنفی د وینا ځینې برخې خپرې کړې دي. د دې وزارت د اعلامیې له مخې، هغه د فراه، غور، هرات او بادغیس ولایتونو له علماوو، ځايي مسوولانو، قومي مشرانو او متنفذینو سره په لیدنه کې د امر بالمعروف د قانون د تطبیق په اړه وینا کړې ده. حنفی په دې غونډه کې ویلي چې ځینې بنسټونه او هېوادونه بشري حقونه په څو موضوعاتو پورې محدودوي. هغه ادعا کړې چې طالبانو په افغانستان کې بشري حقونه «د اسلامي شریعت مطابق» تأمین کړي دي. د طالبانو د امر بالمعروف وزیر همداراز په افغانستان کې د ښځو د حجاب په اړه پر نړیوالو غبرګونونو نیوکه کړې او ویلي یې دي چې په ځینو هېوادونو کې د ښځو او ماشومانو پر وړاندې د تاوتریخوالي په اړه چوپتیا کېږي، خو د هغه څه په اړه چې ده په افغانستان کې «د شرعي حجاب رعایت» بللی، پراخ غبرګونونه ښودل کېږي. هغه د خپلو خبرو په یوه بله برخه کې رسنۍ مخاطب کړې او د رسنیو له مسوولانو یې غوښتي چې د طالبانو د امر بالمعروف قانون رعایت کړي او رسنۍ د دې ډلې د خوښې وړ ارزښتونو د ترویج لپاره وکارول شي. دا څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې په هرات کې د طالبانو د خوښې وړ حجاب د نه رعایت په تور د ښځو نیول، په تېرو اوونیو کې د جبرئیل سیمې د اوسېدونکو له اعتراض او د بشري حقونو د بنسټونو له غبرګونونو سره مخ شوي وو. یوناما مخکې اعلان کړی و چې طالبانو د غبرګولي په شپږمه او اوومه په هرات کې لږ تر لږه ۳۰ ښځې د حجاب د نه رعایت په تور نیولې او سلګونه نورې ښځې یې په شفاهي ډول ګواښلې دي. له دغو نیونو وروسته، د هرات د جبرئیل سیمې اوسېدونکي د اعتراض لپاره واټونو ته راووتل. خو طالبانو دا اعتراض په تاوتریخوالي وځپه او په پایله کې یې لږ تر لږه دوه کسان ووژل شول او څو نور ټپیان شول. د بشري حقونو بنسټونو او نړیوالو سازمانونو د پوښاک له امله د ښځو نیول او د معترضانو پر وړاندې د زور کارول غندلي دي. هغوی ویلي چې سوله‌ییز اعتراض د خلکو حق دی او ځپل یې د بشري حقونو نقض بلل کېږي. طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له بیا واکمنېدو وروسته د ښځو او نجونو پر زده‌کړو، کار، تګ راتګ، پوښاک او ټولنیز حضور پراخ محدودیتونه لګولي دي. د دې ډلې د امر بالمعروف وزارت په وروستیو کلونو کې د دغو محدودیتونو د پلي کولو له اصلي بنسټونو څخه ګرځېدلی دی. د بشري حقونو د تأمین په اړه د طالبانو د امر بالمعروف وزیر ادعا په داسې حال کې مطرح کېږي چې په افغانستان کې ښځې او نجونې له شپږم ټولګي پورته زده‌کړو، په پوهنتون کې له تحصیل، د کار له ډېرو فرصتونو او په عامه ژوند کې له ازاد حضور څخه محرومې شوې دي.

Image: UNICEF/UN0877098/Khayyam یونیسف په یوه تازه راپور کې خبرداری ورکړی چې په افغانستان کې ۳.۷ میلیونه له پنځو کلونو کم عمره ماشومان د غذایي ناامنۍ له امله د خوارځواکۍ له لوړ خطر سره مخ دي. دې بنسټ ویلي چې افغانستان د خوارځواکۍ د اوج فصل په درشل کې دی. د راپور له مخې، په افغانستان کې نږدې نیمايي له پنځو کلونو کم عمره ماشومان د خوارځواکۍ له امله د قد له ټیټوالي سره مخ دي او ۱۰.۳ سلنه یې په شدیدې یا منځنۍ ډنګرۍ اخته دي. یونیسف ویلي چې په افغانستان کې شاوخوا ۹۰ سلنه کوچني ماشومان په غذایي فقر کې ژوند کوي او ډېر یې هره ورځ یوازې یو یا دوه ډوله خواړه خوري؛ هغه څه چې د ماشوم د سالمې ودې لپاره بسنه نه کوي. ډاکټر تاج‌الدین اویواله، په افغانستان کې د یونیسف استازي، ویلي چې کوچني ماشومان د خوارځواکۍ د اوج فصل له پیل مخکې هم خطرناک حالت ته نږدې شوي دي. هغه ټینګار کړی چې باید مخکې له دې چې ماشومان د شدیدې خوارځواکۍ مرحلې ته ورسېږي، اقدام وشي. یونیسف د ماشومانو د تغذیې د ساتنې لپاره، په ځانګړي ډول د ۶ تر ۲۳ میاشتو ماشومانو او امېندواره ښځو لپاره، د بېړنۍ مرستې او زیاتې پانګونې غوښتنه کړې ده. دا خبرداری په داسې حال کې مطرح کېږي چې په ۲۰۲۱ کال کې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته، فقر، بېکاري او د نړیوالو مرستو کموالي میلیونونه کورنۍ له سخت غذایي بحران سره مخ کړې دي.

Social Media نصیراحمد فایق، په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولۍ سرپرست، ویلي چې په افغانستان کې د مرموزو وژنو، جنسي تېري، انسان‌تښتونې، فراقضايي اعدامونو او اجباري ودونو زیاتوالی، د طالبانو تر واک لاندې د قانون د حاکمیت د نشتوالي او له مجازاتو د معافیت د فرهنګ د پراخېدو پایله ده. فایق د دوشنبې په ورځ د چنګاښ (۲۲مه) په خپله ایکس‌پاڼه لیکلي چې واقعي امنیت یوازې د جګړې یا وسله‌والې نښتې نشتوالی نه دی. هغه ویلي امنیت هغه وخت معنا لري چې خلک وکولای شي د قانون د حاکمیت، عدالت او ځواب‌ویلو تر چتر لاندې ژوند وکړي؛ بې له دې چې له وژنې، تېري، انسان‌تښتونې او تاوتریخوالي وډار شي. په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولۍ سرپرست لیکلي: «له بده مرغه، نن افغانستان تر بل هر وخت له داسې امنیت څخه محروم دی او ښځې، ماشومان او نور زیانمن ملکي وګړي د دې تر ټولو درنه بیه پرې کوي.» فایق زیاته کړې چې په افغانستان کې د تاوتریخجنو جرمونو زیاتوالی د عدلي نظام د کمزوري کېدو او د ځواب‌ویلو د نشتوالي مستقیمه پایله ده. دا څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې طالبان تل ادعا کوي چې په افغانستان کې امنیت تأمین شوی دی. خو په نږدې تېرو پنځو کلونو کې، د هېواد په بېلابېلو برخو کې د مرموزو وژنو، نیونو، ورکېدنو، د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي او فراقضايي مجازاتو ګڼ راپورونه خپاره شوي دي.

د افغانستان د معترضو ښځو د غورځنګونو خپلواک ائتلاف، له نجونو پرته د کانکور د پایلو د اعلان په غبرګون کې ویلي چې دا ازموینه «علمي مشروعیت» نه لري او د افغانستان له زده‌کړو او راتلونکي څخه د ښځو او نجونو د سیستماتیک حذف نښه ده. دې ائتلاف د پنجشنبې په ورځ د (چنګاښ ۱۸مه) په هغې اعلامیه کې چې زن‌نیوز ته یې رالېږلې، د طالبانو له‌خوا د کانکور د پایلو اعلان غندلی او ویلي یې دي چې د افغانستان میلیونونه نجونې نږدې پنځه کاله کېږي له زده‌کړو، تحصیل او په کانکور کې له ګډون څخه محرومې پاتې دي. په اعلامیه کې راغلي چې د داسې کانکور د پایلو اعلان، چې پکې هېڅ نجلۍ ته د ګډون اجازه نه وه ورکړل شوې، تعلیمي لاسته راوړنه نه ده، بلکې د دې ائتلاف په وینا، «د جنسیتي اپارتاید ښکاره نښه او د افغانستان د نیمایي نفوس د زده‌کړو او راتلونکي له حقه سیستماتیک محرومول» دي. د افغانستان د معترضو ښځو د غورځنګونو خپلواک ائتلاف ویلي چې د نجونو د زده‌کړو پر وړاندې د طالبانو سیاست لنډمهاله اقدام نه دی، بلکې د افغانستان له تعلیمي، ټولنیزو او عامه ډګرونو څخه د ښځو د حذف د بهیر یوه برخه ده. دې ائتلاف خبرداری ورکړی چې له زده‌کړو د نجونو د محرومیت پایلې یوازې تر ښوونځي او پوهنتون پورې نه محدودېږي. د دې غورځنګ په وینا، د بشري پانګې له منځه وړل، د فقر پراخېدل، د اجباري کډوالۍ زیاتېدل، د نابرابرۍ تشدید او د افغانستان وروسته‌پاتې کېدل، له زده‌کړو څخه د میلیونونو نجونو د محرومیت مستقیمې پایلې دي. د افغانستان د معترضو ښځو د غورځنګونو خپلواک ائتلاف طالبان د بشري حقونو د پراخ نقض او د میلیونونو نجونو د راتلونکي د له منځه وړلو مستقیم مسوول بللي او ویلي یې دي چې د دې ډلې سیاستونه باید په نړیواله کچه تر تعقیب او ځواب‌ویلو لاندې ونیول شي. دې غورځنګ له ملګرو ملتونو، نړیوالو بنسټونو، دولتونو او د بشري حقونو له مدافعانو غوښتي چې له «اندېښنې څرګندولو» ورهاخوا لاړ شي او په افغانستان کې د جنسیتي اپارتاید د پای ته رسولو لپاره عملي او الزام‌آور اقدامات وکړي. په اعلامیه کې راغلي چې د دې وضعیت پر وړاندې چوپتیا او بې‌عملي د هغې دوام ته مشروعیت ورکوي. طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له بیا واکمنېدو وروسته، نجونې له شپږم ټولګي پورته ښوونځیو، پوهنتون او په کانکور کې له ګډون څخه محرومې کړې دي. له کانکور څخه د نجونو محرومیت یوازې له یوې ازموینې څخه د هغوی حذف نه دی؛ دا سیاست لوړو زده‌کړو، تخصصي کار، اقتصادي خپلواکۍ او د افغانستان په راتلونکي کې ونډې اخیستو ته د نجونو د داخلېدو لاره تړي.

Image: © UNHCR / Oxygen Empire Media Production الکساندر دی‌کرو، د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام رییس، او برهم صالح، د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنر، له طالب چارواکو سره په لیدنه کې په افغانستان کې د ښځو او نجونو د اساسي حقونو د تأمین غوښتنه کړې ده. د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام او د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ د چهارشنبې په ورځ د (چنګاښ ۱۷مه) په یوه اعلامیه کې ویلي چې دغو دوو چارواکو افغانستان ته د خپل ګډ سفر په پای کې له طالب چارواکو سره لیدلي دي. د دغو دوو ادارو په وینا، د ملګرو ملتونو چارواکو په دې لیدنه کې ټینګار کړی چې ښځې او نجونې باید وکولای شي د افغانستان په ټولنیز او اقتصادي ژوند کې بشپړه ونډه ولري. هغوی ویلي چې د کورنیو د پیاوړتیا، د ټولنو د ثبات او د افغانستان د راتلونکي د ښه کېدو لپاره د ښځو او نجونو حضور ضروري دی. د ملګرو ملتونو دغو دوو چارواکو همداراز ویلي چې د مرستندویه ادارو ښځینه کارکوونکې باید اجازه ولري ښځو او نجونو ته، په ځانګړي ډول بېرته ستنېدونکو ښځو ته، لاسرسی پیدا کړي او هغوی ته مرسته ورسوي. دا غوښتنه په داسې حال کې مطرح شوې چې افغانستان د کډوالو د پراخ بېرته ستنېدو له څپې سره مخ دی. د UNDP او UNHCR د ګډې اعلامیې له مخې، له ۲۰۲۳ کال راهیسې له شپږ میلیونو ډېر افغانان هېواد ته راستانه شوي او تمه کېږي چې د ۲۰۲۶ کال تر پایه شاوخوا ۲.۵ میلیونه نور کسان هم افغانستان ته ستانه شي. برهم صالح ویلي چې د افغانستان نږدې نیمایي نفوس بشري مرستو ته اړتیا لري. د هغه په وینا، د میلیونونو نورو افغانانو له بېرته ستنېدو سره پر کورنیو او سیمه‌ییزو ټولنو فشار زیات شوی دی. هغه ټینګار کړی چې یوازې بېړنۍ مرسته بسنه نه کوي او د افغانستان اوږدمهاله ښه کېدل د ټولو افغانانو، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو، په ګډون پورې تړلي دي. الکساندر دی‌کرو هم ویلي چې بېرته ستنېدونکي کار، لومړنیو خدماتو او د خپل ژوند د بیا جوړولو فرصتونو ته اړتیا لري. د هغه په وینا، د هغو کسانو لپاره چې افغانستان ته ستنېږي، بېرته ستنېدل د لارې پای نه دی، بلکې د یوې نوې مرحلې پیل دی. طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له بیا واکمنېدو وروسته د ښځو او نجونو پر زده‌کړو، کار او ټولنیز حضور پراخ محدودیتونه لګولي دي. دې محدودیتونو د مرستندویه ادارو کار هم ستونزمن کړی دی. ملګرو ملتونو څو ځله ویلي چې په افغانستان کې ښځو او نجونو ته د مرستو رسولو لپاره د ښځینه کارکوونکو حضور ضروري دی.

یادښت | ډاکټر کریمه اعظم، د شمال د معترضو ښځو غورځنګ مسووله هغه ورځ چې د کانکور پایلې اعلان شوې، په افغانستان کې د انټرنېټ د کمزورۍ له امله مې ونه شو کولای خپله پایله وګورم. له خپلې ملګرې مې په مسکو کې وغوښتل چې پایله وګوري. څو دقیقې وروسته یې زنګ وواهه او په خوښۍ یې وویل: «مبارک! د طب په رشته کې بریالۍ شوې یې.» له ډېرې خوښۍ مې د خوشحالۍ اوښکې تویې کړې او د شکر سجده مې وکړه. د طب په رشته کې بریالیتوب زما د ژوند تر ټولو لویه هیله او مینه وه. نن دا خاطره راپه یادوم، ځکه پوهېږم چې همدا هیله د افغانستان د زرګونو نجونو په زړونو کې ژوندۍ ده؛ هغه نجونې چې نن له زده‌کړو، کانکور او پوهنتون څخه محرومې شوې دي. زه هم د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ پر مهال په کندز کې له زده‌کړو محرومه شوم. هغه وخت مې په کورنیو ښوونځیو او د ملا په حضور کې خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړ. له ټولو ستونزو سره سره، هېڅکله مې خپله هیله له لاسه ورنه کړه. د افغانستان ټولو نجونو ته وایم: هېڅکله له خپلو خوبونو لاس مه اخلئ. هیله د هرې بریا لومړی ګام دی. هېڅ حالت تلپاتې نه دی. یوه ورځ به راشي چې د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې به د دې خاورې د ټولو نجونو پر مخ بیا پرانیستل شي او تاسو به په عزت او سرلوړۍ خپلو هیلو ته ورسېږئ.

Still image from video submitted to Zan TV د ښځو حرکت شبکې د ۱۴۰۵ کال د کانکور د پایلو د اعلان په غبرګون کې ویلي چې د دې ازموینې د پایلو اعلان، له حتی یوې نجلۍ پرته، د «عدالت، برابرۍ او د افغانستان د راتلونکي د ښخېدو» نښه ده. د ۱۴۰۵ کال د عمومي کانکور پایلې د دوشنبې په ورځ د (چنګاښ ۱۵مه) د طالبانو د ملي ازموینو ادارې له‌خوا اعلان شوې. دا ازموینه د څلورم پرله‌پسې کال لپاره د نجونو له حضور پرته ترسره شوه؛ هغه موضوع چې د ښځو او بشري حقونو د فعالانو پراخ غبرګونونه یې راپارولي دي. د ښځو حرکت شبکې د سه‌شنبې په ورځ د (چنګاښ ۱۶مه) په یوه اعلامیه کې ویلي چې له نجونو پرته کانکور «کانکور نه دی»، بلکې د دې شبکې په وینا، «د جنسیتي اپارتاید رسمي سند او د افغانستان د ټولنې د نیمایي برخې سیستماتیک حذف» دی. په دې اعلامیه کې راغلي: «نن طالبانو د افغانستان د کانکور پایلې له حتی یوې نجلۍ پرته اعلان کړې. دا ورځ د علم د بریا ورځ نه ده، بلکې د عدالت، برابرۍ او د افغانستان د راتلونکي د ښخېدو ورځ ده.» د راپورونو له مخې، شاوخوا ۱۲۰ زره داوطلبانو د سږ کال په کانکور کې ګډون کړی او شاوخوا ۷۴ زره او ۵۰۰ کسان د لوړو زده‌کړو بنسټونو ته بریالي شوي دي. راشد، د پهلوان زوی، د پروان ولایت څخه د ۳۶۰ نومرو په اخیستو سره د سږ کال د کانکور عمومي اول نمره شوی دی. خو د دغو داوطلبانو په منځ کې هېڅ نجلۍ حضور نه درلود. د افغانستان نجونې د طالبانو د محدودیتونو له امله له شپږم ټولګي پورته ښوونځیو، پوهنتون او په کانکور کې له ګډون څخه محرومې شوې دي. د ښځو حرکت شبکې ویلي چې له کانکور څخه د نجونو محرومیت یوازې د طالبانو د تګلارو پایله نه ده، بلکې د «نړیوالې ټولنې د چوپتیا، بې‌عملۍ او ناکارآمدو سیاستونو» پایله هم ده. دې شبکې په خپله اعلامیه کې طالبان د نجونو له زده‌کړو او راتلونکي څخه د محرومولو له امله غندلي او له ملګرو ملتونو، د بشري حقونو د دفاع مدعي دولتونو او نړیوالو بنسټونو یې غوښتي چې د تکراري اعلامیو د صادرولو پر ځای عملي اقدام وکړي. د اعلامیې په یوه برخه کې راغلي: «تر کومه وخته به د افغانستان نجونې ستاسو د بې‌عملۍ بیه پرې کوي؟» د ښځو حرکت شبکې ویلي چې بې‌پایلې ناستو، تکراري اعلامیو او بې‌اغېزې ډیپلوماسۍ هېڅ نجلۍ ښوونځي ته نه ده ستنه کړې او د هېڅ پوهنتون دروازه یې د نجونو پر مخ نه ده پرانیستې. دې شبکې زیاته کړې چې د نړیوالې ټولنې چوپتیا او بې‌عملي د دې لامل شوې چې طالبان د ښځو او نجونو د حذف په سیاست کې لا زړور شي او له زده‌کړو څخه د هغوی محرومیت په یوه عادي بهیر بدل شي. دا په داسې حال کې ده چې طالبانو له ۲۰۲۱ کال راهیسې، له بیا واکمنېدو وروسته، له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي وتړل او وروسته یې ښځې او نجونې پوهنتون ته له تګ څخه هم منع کړې. دې محدودیتونو میلیونونه نجونې د زده‌کړو له دوام او د مسلکي راتلونکي له جوړولو محرومې کړې دي. د ښځو حرکت شبکې د خپلې اعلامیې په پای کې ویلي: «افغانستان له نجونو پرته راتلونکی نه لري او له نجونو پرته کانکور یوازې د عدالت، انسانیت او نړیوال وجدان د سقوط ګواهي ده.» له کانکور څخه د نجونو محرومیت یوازې له یوې تعلیمي ازموینې څخه د هغوی حذف نه دی. دا سیاست پوهنتون، تخصصي کار، اقتصادي خپلواکۍ او د افغانستان په راتلونکي کې ګډون ته د نجونو د ننوتلو لاره بندوي. د ښځو د حقونو فعالان وايي، تر هغه چې د ښوونځي، پوهنتون او کانکور دروازې د نجونو پر مخ تړلې وي، د تعلیمي عدالت او د افغانستان د راتلونکي په اړه هېڅ ادعا د دفاع وړ نه ده.

Social Media د افغانستان د رسنیو د ملاتړ سازمان، امسو، اعلان کړی چې د «پیگرد» خبري اژانس مسوول جاوید نیازی د طالبانو له شاوخوا دوو میاشتو بند وروسته خوشې شوی دی. دې بنسټ ویلي چې د یوه خبریال خوشې کېدل د رسنیو د ازادۍ د تضمین لپاره بسنه نه کوي او طالبان باید ټول زنداني خبریالان او د رسنیو فعالان بې له قید او شرطه خوشې کړي. امسو د سه‌شنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۶مه) په یوه اعلامیه کې د جاوید نیازی له خوشې کېدو هرکلی کړی، خو د هغه نیول او زنداني کېدل یې «د بشري حقونو او د رسنیو د ازادۍ د اصولو ښکاره نقض» بللي دي. د دې بنسټ په وینا، د جاوید نیازی همکارانو تأیید کړې چې هغه د دوشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۵مه) د طالبانو د استخباراتو له څلوېښتم ریاست څخه خوشې شوی او په کابل کې له خپلې کورنۍ سره یوځای شوی دی. جاوید نیازی د روان کال د غويي په ۱۶مه، د طالبانو استخباراتي ادارې ته تر احضارېدو وروسته نیول شوی و. د هغه د نیولو دقیق دلیل د طالبانو له‌خوا په روښانه ډول نه و اعلان شوی. امسو ویلي چې منصور نیازی، د طلوع‌نیوز خبریال او د سیاسي خپرونو چلوونکی، او عمران دانش، د دې شبکې خبریال او د سیاسي برخې مسوول، لا هم د طالبانو په بند کې دي. د افغانستان د رسنیو د ملاتړ سازمان له طالبانو غوښتي چې ټول زنداني خبریالان او د رسنیو فعالان خوشې کړي او د هغوی اساسي حقونو ته، د مدافع وکیل ته د لاسرسي، عادلانه محاکمې او کاري امنیت په ګډون، درناوی وکړي. دې بنسټ همداراز له طالبانو غوښتي چې د خبریالانو له ګواښلو، وېرولو، فشار راوړلو او له هغوی څخه د اجباري اعترافونو اخیستو ډډه وکړي. امسو ویلي هېڅ خبریال باید د خپلې مسلکي دندې د ترسره کولو له امله ونه نیول شي، محاکمه نه شي او زنداني نه شي. دا په داسې حال کې ده چې طالبانو په نږدې تېرو پنځو کلونو کې پر رسنیو پراخ محدودیتونه لګولي دي. دې محدودیتونو د لسګونو رسنیو د فعالیت د درېدو، د خبریالانو د مهاجرت او په افغانستان کې د بیان د ازادۍ د سخت کمېدو لامل شوي دي.